跳到主要内容

東京大学 新領域創成科学研究科 物質系専攻 2019年8月実施 第3問

Author

Miyake

Description

题目描述

原 Description 为空。以下六项只能依据现有 Kai 的编号、公式与计算目标恢复;原题对算符的完整定义、态的递推归一化、扰动开启方式及近似阶数没有留存。

  1. Kai 使用正则对易关系 [x,p]=i[x,p]=i\hbar 以及
    A=mω2(x+ipmω),A=mω2(xipmω),A=\sqrt{\frac{m\omega}{2\hbar}} \left(x+\frac{ip}{m\omega}\right),\qquad A^\dagger=\sqrt{\frac{m\omega}{2\hbar}} \left(x-\frac{ip}{m\omega}\right),
    推导谐振子 Hamilton 算符
    H=p22m+12mω2x2=ω(AA+12).H=\frac{p^2}{2m}+\frac12m\omega^2x^2 =\hbar\omega\left(A^\dagger A+\frac12\right).
  2. 对满足 Aφ0=0A\varphi_0=0 的基态,求其能量 E0E_0
  3. 证明 [A,A]=1[A,A^\dagger]=1,并对 Kai 定义的第一激发态
    φ1=Aφ0\varphi_1=A^\dagger\varphi_0
    求能量 E1E_1
  4. Kai 以归纳法证明对 n=0,1,2,n=0,1,2,\ldots
    φnAφn=φnAφn=0,\langle\varphi_n|A|\varphi_n\rangle =\langle\varphi_n|A^\dagger|\varphi_n\rangle=0,
    再由
    x=2mω(A+A)x=\sqrt{\frac{\hbar}{2m\omega}}(A+A^\dagger)
    求各能量本征态中的位置期望。Kai 计算中使用了 φn+1=(n+1)1/2Aφn\varphi_{n+1}=(n+1)^{-1/2}A^\dagger\varphi_n,但原题是否显式给出该定义无法确认。
  5. Kai 对位置型扰动 V=FxV=Fx,从基态出发计算到第一激发态的一阶振幅
    c1(t)=F2ω3m(1eiωt),c_1(t)=\frac{F}{\sqrt{2\hbar\omega^3m}} (1-e^{i\omega t}),
    并进一步计算时刻 ttφ1\varphi_1 中被发现的归一化概率。原题中扰动的时间开关函数及近似态的完整定义未保留。
  6. 对 Kai 使用的两态近似波函数 ψ\psi,结合
    φ0xφ1=φ1xφ0=2mω,\langle\varphi_0|x|\varphi_1\rangle =\langle\varphi_1|x|\varphi_0\rangle =\sqrt{\frac{\hbar}{2m\omega}},
    计算位置期望 ψxψ\langle\psi|x|\psi\rangle;Kai 得到与 F(cosωt1)/(mω2)F(\cos\omega t-1)/(m\omega^2) 相同的表达式。

无法仅由 Kai 判断第 5、6 问原题是否要求保留归一化分母、只取一阶项,或采用其他扰动论记号,故不补造这些条件。

Kai

(1)

AA=mω2(xipmω)(x+ipmω)=mω2(x2+p2m2ω2+imω[x,p])=mω2(x2+p2m2ω2mω)=1ω(p22m+12mω2x2)12=1ωH12  H=ω(AA+12)\begin{aligned} A^\dagger A &= \frac{m \omega}{2 \hbar} \left( x - \frac{ip}{m \omega} \right) \left( x + \frac{ip}{m \omega} \right) \\ &= \frac{m \omega}{2 \hbar} \left( x^2 + \frac{p^2}{m^2 \omega^2} + \frac{i}{m \omega}[x,p] \right) \\ &= \frac{m \omega}{2 \hbar} \left( x^2 + \frac{p^2}{m^2 \omega^2} - \frac{\hbar}{m \omega} \right) \\ &= \frac{1}{\hbar \omega} \left( \frac{p^2}{2 m} + \frac{1}{2} m \omega^2 x^2 \right) - \frac{1}{2} \\ &= \frac{1}{\hbar \omega} H - \frac{1}{2} \\ \therefore \ \ H &= \hbar \omega \left( A^\dagger A + \frac{1}{2} \right) \end{aligned}

(2)

Hφ0=ω(AA+12)φ0=12ωφ0  E0=12ω\begin{aligned} H \varphi_0 &= \hbar \omega \left( A^\dagger A + \frac{1}{2} \right) \varphi_0 \\ &= \frac{1}{2} \hbar \omega \varphi_0 \\ \therefore \ \ E_0 &= \frac{1}{2} \hbar \omega \end{aligned}

(3)

[A,A]=mω2[x+ipmω,xipmω]=mω2imω{[x,p]+[p,x]}=i2(2i)=1Hφ1=ω(AA+12)Aφ0=ω(A(AA+1)+12A)φ0=32ωAφ0=32ωφ1  E1=32ω\begin{aligned} \left[ A, A^\dagger \right] &= \frac{m \omega}{2 \hbar} \left[ x + \frac{ip}{m \omega}, x - \frac{ip}{m \omega} \right] \\ &= \frac{m \omega}{2 \hbar} \frac{i}{m \omega} \left\{ -[x,p] + [p,x] \right\} \\ &= \frac{i}{2 \hbar} \cdot (-2i \hbar) \\ &= 1 \\ H \varphi_1 &= \hbar \omega \left( A^\dagger A + \frac{1}{2} \right) A^\dagger \varphi_0 \\ &= \hbar \omega \left( A^\dagger (A^\dagger A + 1) + \frac{1}{2} A^\dagger \right) \varphi_0 \\ &= \frac{3}{2} \hbar \omega A^\dagger \varphi_0 \\ &= \frac{3}{2} \hbar \omega \varphi_1 \\ \therefore \ \ E_1 &= \frac{3}{2} \hbar \omega \end{aligned}

(4)

φ0Aφ0=0\left\langle \varphi_0 \right| A \left| \varphi_0 \right\rangle = 0 で、かつ、

φn+1Aφn+1=1n+1φnAAAφn=1n+1φnA(AA+1)φn=1n+1φnA(Hω12+1)φn=1n+1(Enω+12)φnAφn\begin{aligned} \left\langle \varphi_{n+1} \right| A \left| \varphi_{n+1} \right\rangle &= \frac{1}{n+1} \left\langle \varphi_n \right| A A A^\dagger \left| \varphi_n \right\rangle \\ &= \frac{1}{n+1} \left\langle \varphi_n \right| A ( A^\dagger A + 1 ) \left| \varphi_n \right\rangle \\ &= \frac{1}{n+1} \left\langle \varphi_n \right| A \left( \frac{H}{\hbar \omega} - \frac{1}{2} + 1 \right) \left| \varphi_n \right\rangle \\ &= \frac{1}{n+1} \left( \frac{E_n}{\hbar \omega} + \frac{1}{2} \right) \left\langle \varphi_n \right| A \left| \varphi_n \right\rangle \end{aligned}

であるから、数学的帰納法により、 n=0,1,2,n=0,1,2, \cdots に対して、

φnAφn=0\begin{aligned} \left\langle \varphi_n \right| A \left| \varphi_n \right\rangle = 0 \end{aligned}

が成り立つ。

同様にして、

φnAφn=0\begin{aligned} \left\langle \varphi_n \right| A^\dagger \left| \varphi_n \right\rangle = 0 \end{aligned}

も成り立つ。

さらに、

x=2mω(A+A)\begin{aligned} x = \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \left( A + A^\dagger \right) \end{aligned}

であるから、

φnxφn=0\begin{aligned} \left\langle \varphi_n \right| x \left| \varphi_n \right\rangle = 0 \end{aligned}

n=0,1,2,n=0,1,2, \cdots について成り立つ。

(5)

まず、

φ1Vφ0=Fφ0Axφ0=F2mωφ0A(A+A)φ0=F2mωφ0AAφ0=F2mωφ0(AA+1)φ0=F2mω\begin{aligned} \left\langle \varphi_1 \right| V \left| \varphi_0 \right\rangle &= F \left\langle \varphi_0 \right| A x \left| \varphi_0 \right\rangle \\ &= F \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \left\langle \varphi_0 \right| A \left( A + A^\dagger \right) \left| \varphi_0 \right\rangle \\ &= F \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \left\langle \varphi_0 \right| A A^\dagger \left| \varphi_0 \right\rangle \\ &= F \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \left\langle \varphi_0 \right| \left(A^\dagger A + 1 \right) \left| \varphi_0 \right\rangle \\ &= F \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \end{aligned}

であるから、

c1(t)=Fi2mω0teiωtdt=Fi2mω[eiωtiω]0t=Fω2mω(eiωt1)=F2ω3m(1eiωt)\begin{aligned} c_1(t) &= \frac{F}{i \hbar} \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \int_0^t e^{i \omega t'} dt' \\ &= \frac{F}{i \hbar} \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \left[ \frac{e^{i \omega t'}}{i \omega} \right]_0^t \\ &= - \frac{F}{\hbar \omega} \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \left( e^{i \omega t} - 1 \right) \\ &= \frac{F}{\sqrt{2 \hbar \omega^3 m}} \left( 1 - e^{i \omega t} \right) \end{aligned}

を得る。

さらに、

eiE0t2=1c1(t)eiE1t2=F22ω3m(1eiωt)(1eiωt)=F2ω3m(1cosωt)\begin{aligned} \left| e^{-i \frac{E_0}{\hbar} t} \right|^2 &= 1 \\ \left| c_1(t) e^{-i \frac{E_1}{\hbar} t} \right|^2 &= \frac{F^2}{2 \hbar \omega^3 m} \left( 1 - e^{i \omega t} \right) \left( 1 - e^{- i \omega t} \right) \\ &= \frac{F^2}{\hbar \omega^3 m} \left( 1 - \cos \omega t \right) \end{aligned}

であるから、時刻 tt において状態 φ1\varphi_1 に見いだされる確率は、

F2ω3m(1cosωt)1+F2ω3m(1cosωt)\begin{aligned} \frac{\frac{F^2}{\hbar \omega^3 m} \left( 1 - \cos \omega t \right)} { 1 + \frac{F^2}{\hbar \omega^3 m} \left( 1 - \cos \omega t \right)} \end{aligned}

である。

(6)

(3), (5) より

φ0xφ0=φ1xφ1=0φ0xφ1=φ1xφ0=2mω\begin{aligned} \left\langle \varphi_0 \right| x \left| \varphi_0 \right\rangle &= \left\langle \varphi_1 \right| x \left| \varphi_1 \right\rangle = 0 \\ \left\langle \varphi_0 \right| x \left| \varphi_1 \right\rangle &= \left\langle \varphi_1 \right| x \left| \varphi_0 \right\rangle = \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \end{aligned}

であるから、

ψxψ=c1(t)eiE0E1tφ1xφ0+c1(t)eiE1E0tφ0xφ1=F2ω3m(1eiωt)eiωt2mω+F2ω3m(1eiωt)eiωt2mω=F2mω2{(eiωt1)+(eiωt1)}=Fmω2(cosωt1)\begin{aligned} \left\langle \psi \right| x \left| \psi \right\rangle &= c_1^\ast (t) e^{-i \frac{E_0-E_1}{\hbar} t} \left\langle \varphi_1 \right| x \left| \varphi_0 \right\rangle + c_1 (t) e^{-i \frac{E_1-E_0}{\hbar} t} \left\langle \varphi_0 \right| x \left| \varphi_1 \right\rangle \\ &= \frac{F}{\sqrt{2 \hbar \omega^3 m}} \left( 1 - e^{- i \omega t} \right) e^{i \omega t} \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} + \frac{F}{\sqrt{2 \hbar \omega^3 m}} \left( 1 - e^{i \omega t} \right) e^{- i \omega t} \sqrt{\frac{\hbar}{2m \omega}} \\ &= \frac{F}{2 m \omega^2} \left\{ \left( e^{i \omega t} - 1 \right) + \left( e^{- i \omega t} - 1 \right) \right\} \\ &= \frac{F}{m \omega^2} \left( \cos \omega t - 1 \right) \end{aligned}

を得る。