跳到主要内容

東京大学 新領域創成科学研究科 複雑理工学専攻 2018年8月実施 専門基礎科目 第8問

Author

Miyake

Description

Kai

(問1)

x^=2mω(a^+a^)p^=imω2(a^a^)\begin{aligned} \hat{x} &= \sqrt{\frac{\hbar}{2 m \omega}} \left( \hat{a}^\dagger + \hat{a} \right) \\ \hat{p} &= i \sqrt{\frac{\hbar m \omega}{2}} \left( \hat{a}^\dagger - \hat{a} \right) \end{aligned}

(問2)

(1)

a^0=0\hat{a} | 0 \rangle = 0 より 0a^=0\langle 0 | \hat{a}^\dagger = 0 であることに注意して、

x^=2mω0(a^+a^)0=0x^2=2mω0((a^)2+(a^)2+a^a^+a^a^)0=2mω0((a^)2+(a^)2+2a^a^+1)0=2mωp^=imω20(a^a^)0=0p^2=mω20((a^)2+(a^)2a^a^a^a^)0=mω20((a^)2+(a^)22a^a^1)0=mω2\begin{aligned} \langle \hat{x} \rangle &= \sqrt{\frac{\hbar}{2 m \omega}} \langle 0 | \left( \hat{a}^\dagger + \hat{a} \right) | 0 \rangle \\ &= 0 \\ \langle \hat{x}^2 \rangle &= \frac{\hbar}{2 m \omega} \langle 0 | \left( \left( \hat{a}^\dagger \right)^2 + \left( \hat{a} \right)^2 + \hat{a}^\dagger \hat{a} + \hat{a} \hat{a}^\dagger \right) | 0 \rangle \\ &= \frac{\hbar}{2 m \omega} \langle 0 | \left( \left( \hat{a}^\dagger \right)^2 + \left( \hat{a} \right)^2 + 2 \hat{a}^\dagger \hat{a} + 1 \right) | 0 \rangle \\ &= \frac{\hbar}{2 m \omega} \\ \langle \hat{p} \rangle &= i \sqrt{\frac{\hbar m \omega}{2}} \langle 0 | \left( \hat{a}^\dagger - \hat{a} \right) | 0 \rangle \\ &= 0 \\ \langle \hat{p}^2 \rangle &= - \frac{\hbar m \omega}{2} \langle 0 | \left( \left( \hat{a}^\dagger \right)^2 + \left( \hat{a} \right)^2 - \hat{a}^\dagger \hat{a} - \hat{a} \hat{a}^\dagger \right) | 0 \rangle \\ &= - \frac{\hbar m \omega}{2} \langle 0 | \left( \left( \hat{a}^\dagger \right)^2 + \left( \hat{a} \right)^2 - 2 \hat{a}^\dagger \hat{a} - 1 \right) | 0 \rangle \\ &= \frac{\hbar m \omega}{2} \end{aligned}

を得る。( 00=1\langle 0 | 0 \rangle = 1 を仮定した。)

(2)

ΔA=(A^A^)2=A^2A^2\begin{aligned} \Delta A &= \sqrt{ \langle ( \hat{A} - \langle \hat{A} \rangle )^2 \rangle } \\ &= \sqrt{ \langle \hat{A}^2 \rangle - \langle \hat{A} \rangle^2 } \end{aligned}

であるから、 (1) より、

ΔxΔp=2mωmω2=2\begin{aligned} \Delta x \Delta p &= \sqrt{ \frac{\hbar}{2 m \omega} } \cdot \sqrt{ \frac{\hbar m \omega}{2} } \\ &= \frac{\hbar}{2} \end{aligned}

を得る。

(問3)

H^=ω(n^+12)\begin{aligned} \hat{H} = \hbar \omega \left( \hat{n} + \frac{1}{2} \right) \end{aligned}

(問4)

[a^,a^]=1[a^,(a^)2]=a^[a^,a^]+[a^,a^]a^=2a^[a^,(a^)3]=a^[a^,(a^)2]+[a^,a^](a^)2=3(a^)2[a^,(a^)4]=a^[a^,(a^)3]+[a^,a^](a^)3=4(a^)3\begin{aligned} \left[ \hat{a}, \hat{a}^\dagger \right] &= 1 \\ \left[ \hat{a}, \left( \hat{a}^\dagger \right)^2 \right] &= \hat{a}^\dagger \left[ \hat{a}, \hat{a}^\dagger \right] + \left[ \hat{a}, \hat{a}^\dagger \right] \hat{a}^\dagger \\ &= 2 \hat{a}^\dagger \\ \left[ \hat{a}, \left( \hat{a}^\dagger \right)^3 \right] &= \hat{a}^\dagger \left[ \hat{a}, \left( \hat{a}^\dagger \right)^2 \right] + \left[ \hat{a}, \hat{a}^\dagger \right] \left( \hat{a}^\dagger \right)^2 \\ &= 3 \left( \hat{a}^\dagger \right)^2 \\ \left[ \hat{a}, \left( \hat{a}^\dagger \right)^4 \right] &= \hat{a}^\dagger \left[ \hat{a}, \left( \hat{a}^\dagger \right)^3 \right] + \left[ \hat{a}, \hat{a}^\dagger \right] \left( \hat{a}^\dagger \right)^3 \\ &= 4 \left( \hat{a}^\dagger \right)^3 \end{aligned}

であるから、

[a^,(a^)n]=n(a^)n1\begin{aligned} \left[ \hat{a}, \left( \hat{a}^\dagger \right)^n \right] &= n \left( \hat{a}^\dagger \right)^{n-1} \end{aligned}

である。

(問5)

n^n=1n!a^a^(a^)n0=1n!a^{(a^)na^+n(a^)n1}0=nn\begin{aligned} \hat{n} | n \rangle &= \frac{1}{\sqrt{n!}} \hat{a}^\dagger \hat{a} \left( \hat{a}^\dagger \right)^n | 0 \rangle \\ &= \frac{1}{\sqrt{n!}} \hat{a}^\dagger \left\{ \left( \hat{a}^\dagger \right)^n \hat{a} + n \left( \hat{a}^\dagger \right)^{n-1} \right\} | 0 \rangle \\ &= n | n \rangle \end{aligned}

であるから、 n| n \ranglen^\hat{n} の固有値 nn に属する固有状態である。 また、 n| n \rangleH^\hat{H} の固有値

ω(n+12)\begin{aligned} \hbar \omega \left( n + \frac{1}{2} \right) \end{aligned}

に属する固有状態である。

(問6)

(1)

a^α=eα22n=0αnn!a^(a^)n0=eα22n=1αnn!a^(a^)n0        (a^0=0)=eα22n=1αnn!a^{(a^)na^+n(a^)n1}0        ((問4))=eα22n=1αn(n1)!(a^)n10        (a^0=0)=αα\begin{aligned} \hat{a} | \alpha \rangle &= e^{ - \frac{|\alpha|^2}{2} } \sum_{n=0}^\infty \frac{\alpha^n}{n!} \hat{a} \left( \hat{a}^\dagger \right)^n | 0 \rangle \\ &= e^{ - \frac{|\alpha|^2}{2} } \sum_{n=1}^\infty \frac{\alpha^n}{n!} \hat{a} \left( \hat{a}^\dagger \right)^n | 0 \rangle \ \ \ \ \ \ \ \ ( \because \hat{a} | 0 \rangle = 0 ) \\ &= e^{ - \frac{|\alpha|^2}{2} } \sum_{n=1}^\infty \frac{\alpha^n}{n!} \hat{a} \left\{ \left( \hat{a}^\dagger \right)^n \hat{a} + n \left( \hat{a}^\dagger \right)^{n-1} \right\} | 0 \rangle \ \ \ \ \ \ \ \ ( \because \text{(問4)} ) \\ &= e^{ - \frac{|\alpha|^2}{2} } \sum_{n=1}^\infty \frac{\alpha^n}{(n-1)!} \left( \hat{a}^\dagger \right)^{n-1} | 0 \rangle \ \ \ \ \ \ \ \ ( \because \hat{a} | 0 \rangle = 0 ) \\ &= \alpha | \alpha \rangle \end{aligned}

であるから、 α| \alpha \ranglea^\hat{a} の固有値 α\alpha に属する固有状態である。

(2)

n^=αa^a^α=α2n^2=αa^a^a^a^α=α2αa^a^α=α2α(a^a^+1)α=α2(α2+1)    Δn2=n^2n^2=α2(α2+1)α4=α2    Δn=α\begin{aligned} \langle \hat{n} \rangle &= \langle \alpha | \hat{a}^\dagger \hat{a} | \alpha \rangle \\ &= | \alpha |^2 \\ \langle \hat{n}^2 \rangle &= \langle \alpha | \hat{a}^\dagger \hat{a} \hat{a}^\dagger \hat{a} | \alpha \rangle \\ &= | \alpha |^2 \langle \alpha | \hat{a} \hat{a}^\dagger | \alpha \rangle \\ &= | \alpha |^2 \langle \alpha | \left( \hat{a}^\dagger \hat{a} + 1 \right) | \alpha \rangle \\ &= | \alpha |^2 \left( | \alpha |^2 + 1 \right) \\ \therefore \ \ \ \ \Delta n^2 &= \langle \hat{n}^2 \rangle - \langle \hat{n} \rangle^2 \\ &= | \alpha |^2 \left( | \alpha |^2 + 1 \right) - | \alpha |^4 \\ &= | \alpha |^2 \\ \therefore \ \ \ \ \Delta n &= | \alpha | \end{aligned}

αα=1\langle \alpha | \alpha \rangle = 1 を証明なしに使った。)