跳到主要内容

東京大学 新領域創成科学研究科 複雑理工学専攻 2018年8月実施 専門基礎科目 第1問

Author

之遥

Description

f(x,y)(x,yR,(x,y)(0,0))f(x,y)(x,y \in \mathbb{R},(x,y) \neq (0,0)) を実関数とし,微分方程式

2fx2+2fy2+f=0\begin{align} \frac{\partial ^2 f}{\partial x^2} + \frac{\partial ^2 f}{\partial y^2} + f = 0 \end{align}

を極座標 (r,θ)(r,θR,r>0)(r,\theta)(r,\theta \in \mathbb{R},r > 0) を用いて考える。ここで, x=rcosθ,y=rsinθx = r\cos\theta,y = r\sin\theta とする。g(r,θ)=f(x(r,θ),y(r,θ))g(r,\theta) = f(x(r,\theta),y(r,\theta)) として, 以下の問に答えよ。

(問 1)

rrx,yx,y を用いて表せ。

(問 2)

fx=A(r,θ)gr+B(r,θ)gθ\frac{\partial f}{\partial x} = A(r,\theta)\frac{\partial g}{\partial r} + B(r,\theta)\frac{\partial g}{\partial \theta} と表されるとき, A(r,θ),B(r,θ)A(r,\theta),B(r,\theta) を求めよ。θx=sinθr\frac{\partial \theta}{\partial x} = -\frac{\sin\theta}{r} を用いてよい。

(問 3)

2fx2=D(r,θ)2gr2+E(r,θ)gr+F(r,θ)2gθ2+G(r,θ)gθ+H(r,θ)2grθ\frac{\partial ^2 f}{\partial x^2} = D(r,\theta)\frac{\partial ^2 g}{\partial r^2} + E(r,\theta)\frac{\partial g}{\partial r} + F(r,\theta)\frac{\partial ^2 g}{\partial \theta^2} + G(r,\theta)\frac{\partial g}{\partial \theta} + H(r,\theta)\frac{\partial ^2g}{\partial r\partial \theta} と表されるとき, D(r,θ),E(r,θ),F(r,θ),G(r,θ),H(r,θ)D(r,\theta),E(r,\theta),F(r,\theta),G(r,\theta),H(r,\theta) を求めよ。

(問 4)

式(1)の微分方程式において, 変数を極座標に変換して g(r,θ)g(r,\theta) に関する微分方程式を求めよ。θy=cosθr\frac{\partial \theta}{\partial y} = \frac{\cos\theta}{r} を用いてよい。

(問 5)

(問 4)で求めた微分方程式の解が, g(r,θ)=R(r)sinθg(r,\theta) = R(r)\sin\theta と書けると仮定する。 R(r)R(r) は微分方程式

d2Rdr2+1rdRdr+(11r2)R=0\begin{align} \frac{\text{d}^2R}{\text{d}r^2} + \frac{1}{r}\frac{\text{d}R}{\text{d}r} + \big(1 - \frac{1}{r^2}\big)R = 0 \end{align}

を満たすことを示せ。

(問 6)

式(2)の微分方程式の解が, 項別微分可能な級数 R(r)=r+m=1Cmrm+1R(r) = r + \sum_{m=1}^{\infty}C_{m}r^{m+1} と書けると仮定する。

(i) C1,C2C_1,C_2 の値を求めよ。

(ii) 整数 n1n \ge 1 に対して, Cn+2C_{n+2}CnC_n を用いて表せ。

题目描述

f(x,y)f(x,y) 是定义在 R2{(0,0)}\mathbb R^2\setminus\{(0,0)\} 上的实函数,满足二维 Helmholtz 方程

2fx2+2fy2+f=0.(1)\frac{\partial^2f}{\partial x^2} +\frac{\partial^2f}{\partial y^2}+f=0. \tag{1}

采用极坐标

x=rcosθ,y=rsinθ,r>0,x=r\cos\theta,\qquad y=r\sin\theta,\qquad r>0,

并定义 g(r,θ)=f(x(r,θ),y(r,θ))g(r,\theta)=f(x(r,\theta),y(r,\theta))。回答:

  1. x,yx,y 表示 rr
  2. fx=A(r,θ)gr+B(r,θ)gθ,\frac{\partial f}{\partial x} =A(r,\theta)\frac{\partial g}{\partial r} +B(r,\theta)\frac{\partial g}{\partial\theta},
    A,BA,B;可用 θ/x=sinθ/r\partial\theta/\partial x=-\sin\theta/r
  3. 2fx2=Dgrr+Egr+Fgθθ+Ggθ+Hgrθ,\frac{\partial^2f}{\partial x^2} =Dg_{rr}+Eg_r+Fg_{\theta\theta}+Gg_\theta+Hg_{r\theta},
    D(r,θ),E(r,θ),F(r,θ),G(r,θ),H(r,θ)D(r,\theta),E(r,\theta),F(r,\theta),G(r,\theta),H(r,\theta)
  4. 将式 (1) 完整变换成关于 g(r,θ)g(r,\theta) 的极坐标偏微分方程;可用 θ/y=cosθ/r\partial\theta/\partial y=\cos\theta/r
  5. 假设解可分离为
    g(r,θ)=R(r)sinθ,g(r,\theta)=R(r)\sin\theta,
    证明径向函数满足
    R+1rR+(11r2)R=0.(2)R''+\frac1rR'+\left(1-\frac1{r^2}\right)R=0. \tag{2}
  6. 再假设式 (2) 有可逐项微分的级数解
    R(r)=r+m=1Cmrm+1.R(r)=r+\sum_{m=1}^{\infty}C_mr^{m+1}.
    1. C1,C2C_1,C_2
    2. 对整数 n1n\ge1,用 CnC_n 表示 Cn+2C_{n+2}

Kai

(問 1)

r=x2+y2r = \sqrt{x^2 + y^2}

(問 2)

rx=2x2x2+y2=rcosθr=cosθf(x,y)x=f(x(r,θ),y(r,θ))rrx+f(x(r,θ),y(r,θ))θθx=grrx+gθθx=cosθgr+(sinθr)gθA(r,θ)=cosθ,B(r,θ)=sinθr\begin{aligned} &\frac{\partial r}{\partial x} = \frac{2x}{2\sqrt{x^2 + y^2}} = \frac{r\cos\theta}{r} = \cos\theta \\ &\frac{\partial f(x,y)}{\partial x} = \frac{\partial f(x(r,\theta),y(r,\theta))}{\partial r}\frac{\partial r}{\partial x} + \frac{\partial f(x(r,\theta),y(r,\theta))}{\partial \theta}\frac{\partial \theta}{\partial x} \\ &= \frac{\partial g}{\partial r}\frac{\partial r}{\partial x} + \frac{\partial g}{\partial \theta}\frac{\partial \theta}{\partial x} = \cos\theta\frac{\partial g}{\partial r} + \big(-\frac{\sin\theta}{r}\big)\frac{\partial g}{\partial \theta} \\ &\therefore A(r,\theta) = \cos\theta,B(r,\theta) = -\frac{\sin\theta}{r} \end{aligned}

(問 3)

2fx2=x(fx)=r(fx)rx+θ(fx)θx=r[cosθgr+(sinθr)gθ]rx+θ[cosθgr+(sinθr)gθ]θx=[cosθ2gr2+sinθr2gθ+(sinθr)2gθr]cosθ+[sinθgr+cosθgrθ+(cosθr)gθ+(sinθr)2gθ2](sinθr)D(r,θ)=cos2θ,E(r,θ)=sin2θr,F(r,θ)=sin2θr2,G(r,θ)=2sinθcosθr2,H(r,θ)=2sinθcosθr2\begin{aligned} &\frac{\partial ^2f}{\partial x^2} = \frac{\partial }{\partial x}(\frac{\partial f}{\partial x}) = \frac{\partial }{\partial r}(\frac{\partial f}{\partial x})\cdot\frac{\partial r}{\partial x} + \frac{\partial }{\partial \theta}(\frac{\partial f}{\partial x})\cdot\frac{\partial \theta}{\partial x} \\ &= \frac{\partial }{\partial r}\bigg[\cos\theta\frac{\partial g}{\partial r} + (-\frac{\sin\theta}{r})\frac{\partial g}{\partial \theta}\bigg] \cdot \frac{\partial r}{\partial x} + \frac{\partial }{\partial \theta}\bigg[\cos\theta\frac{\partial g}{\partial r} + (-\frac{\sin\theta}{r})\frac{\partial g}{\partial \theta}\bigg] \cdot \frac{\partial \theta}{\partial x} \\ &= \bigg[\cos\theta\frac{\partial ^2g}{\partial r^2} + \frac{\sin\theta}{r^2}\frac{\partial g}{\partial \theta} + (-\frac{\sin\theta}{r})\frac{\partial ^2g}{\partial \theta\partial r}\bigg]\cos\theta \\ &\qquad + \bigg[-\sin\theta\frac{\partial g}{\partial r} + \cos\theta\frac{\partial g}{\partial r\partial \theta} + (-\frac{\cos\theta}{r})\frac{\partial g}{\partial \theta} +(-\frac{\sin\theta}{r})\frac{\partial ^2g}{\partial \theta^2}\bigg](-\frac{\sin\theta}{r}) \\ &\therefore D(r,\theta) = \cos^2\theta,E(r,\theta) = \frac{\sin^2\theta}{r} ,F(r,\theta) = \frac{\sin^2\theta}{r^2},G(r,\theta) = \frac{2\sin\theta\cos\theta}{r^2} ,\\ &\quad H(r,\theta) = - \frac{2\sin\theta\cos\theta}{r^2} \end{aligned}

(問 4)

fy=grry+gθθy=sinθgr+cosθrgθ2fy2=[sinθ2gr2+(cosθr2)gθ+cosθr2gθr]sinθ+[cosθgr+sinθgrθ+(sinθr)gθ+cosθr2gθ2]cosθrSince 2fx2+2fy2+f=02gr2+gr1r+2gθ21r2+g=0\begin{aligned} &\frac{\partial f}{\partial y} = \frac{\partial g}{\partial r}\frac{\partial r}{\partial y} + \frac{\partial g}{\partial \theta}\frac{\partial \theta}{\partial y} = \sin\theta\frac{\partial g}{\partial r} + \frac{\cos\theta}{r}\frac{\partial g}{\partial \theta} \\ &\frac{\partial ^2f}{\partial y^2} = \bigg[\sin\theta\frac{\partial ^2g}{\partial r^2}+ (-\frac{\cos\theta}{r^2})\frac{\partial g}{\partial \theta} + \frac{\cos\theta}{r}\frac{\partial ^2g}{\partial \theta\partial r}\bigg]\sin\theta \\ &\qquad + \bigg[-\cos\theta\frac{\partial g}{\partial r} + \sin\theta\frac{\partial g}{\partial r\partial \theta} + (-\frac{\sin\theta}{r})\frac{\partial g}{\partial \theta} + \frac{\cos\theta}{r}\frac{\partial ^2g}{\partial \theta^2}\bigg]\frac{\cos\theta}{r} \\ &\text{Since }\frac{\partial ^2f}{\partial x^2} + \frac{\partial ^2f}{\partial y^2} + f = 0 \\ &\frac{\partial ^2g}{\partial r^2} + \frac{\partial g}{\partial r}\frac{1}{r} + \frac{\partial ^2g}{\partial \theta^2} \frac{1}{r^2} + g = 0 \end{aligned}

(問 5)

gr=dRdrsinθ,2gr2=d2Rdr2sinθgθ=Rcosθ,2gθ2=Rsinθd2Rdr2sinθ+dRdrsinθ1r+(Rsinθ)1r2+Rsinθ=0d2Rdr2+1rdRdr+(11r2)R=0\begin{aligned} &\frac{\partial g}{\partial r} = \frac{\text{d}R}{\text{d}r}\sin\theta,\frac{\partial ^2g}{\partial r^2} = \frac{\text{d}^2R}{\text{d}r^2}\sin\theta \\ &\frac{\partial g}{\partial \theta} = R\cos\theta,\frac{\partial ^2g}{\partial \theta^2} = -R\sin\theta \\ &\therefore \frac{\text{d}^2R}{\text{d}r^2}\sin\theta + \frac{\text{d}R}{\text{d}r}\sin\theta\frac{1}{r} + (-R\sin\theta)\frac{1}{r^2} + R\sin\theta = 0 \\ &\frac{\text{d}^2R}{\text{d}r^2} + \frac{1}{r}\frac{\text{d}R}{\text{d}r} + (1 - \frac{1}{r^2})R = 0 \end{aligned}

(問 6)

(i)

dRdr=1+m=1(m+1)Cmrm,d2Rdr2=m=1m(m+1)Cmrm1d2Rdr2+1rdRdr+(11r2)R=m=1m(m+1)Cmrm1+1r+m=1(m+1)Cmrm1+r1r+m=1Cmrm+1m=1Cmrm1=r+m=1(m2+m+m+11)Cmrm1+m=1Cmrm+1=r+m+1(m2+2m)Cmrm1+m=1Cmrm+1=r+3C1+8C2r+m=3m(m+2)Cmrm1+m=1Cmrm+1=3C1+(1+8C2)r+m=1(m+2)(m+4)Cm+2rm+1+m=1Cmrm+1=0\begin{aligned} &\frac{\text{d}R}{\text{d}r} = 1 + \sum_{m=1}^{\infty}(m+1)C_{m}r^{m},\frac{\text{d}^2R}{\text{d}r^2} = \sum_{m = 1}^{\infty}m(m+1)C_{m}r^{m-1} \\ &\therefore\frac{\text{d}^2R}{\text{d}r^2} + \frac{1}{r}\frac{\text{d}R}{\text{d}r} + (1 - \frac{1}{r^2})R \\ &= \sum_{m=1}^{\infty}m(m+1)C_{m}r^{m-1} + \frac{1}{r} + \sum_{m=1}^{\infty}(m+1)C_{m}r^{m-1} + r - \frac{1}{r} + \sum_{m=1}^{\infty}C_{m}r^{m+1} - \sum_{m=1}^{\infty}C_{m}r^{m-1} \\ &= r + \sum_{m=1}^{\infty}(m^2 + m + m + 1 - 1)C_{m}r^{m-1} + \sum_{m=1}^{\infty}C_{m}r^{m+1} \\ &= r + \sum_{m+1}^{\infty}(m^2 + 2m)C_{m}r^{m-1} + \sum_{m=1}^{\infty}C_{m}r^{m+1} \\ &= r + 3C_1 + 8C_2r + \sum_{m=3}^{\infty}m(m+2)C_{m}r^{m-1} + \sum_{m=1}^{\infty}C_{m}r^{m+1} \\ &= 3C_1 + (1 + 8C_2)r + \sum_{m=1}^{\infty}(m + 2)(m + 4)C_{m+2}r^{m+1} + \sum_{m=1}^{\infty}C_{m}r^{m+1} = 0 \\ \end{aligned}
{3C1=01+8C2=0(m+2)(m+4)Cm+2+Cm=0,{C1=0C2=18Cm+2=Cm(m+2)(m+4)\therefore \left\{ \begin{aligned} &3C_1 = 0 \\ &1 + 8C_2 = 0 \\ &(m + 2)(m + 4)C_{m+2} + C_m = 0 \end{aligned} \right. , \left\{ \begin{aligned} &C_1 = 0 \\ &C_2 = -\frac{1}{8} \\ &C_{m+2} = -\frac{C_m}{(m+2)(m+4)} \end{aligned} \right.

(ii)

Cn+2=Cn(n+2)(n+4)C_{n+2} = -\frac{C_n}{(n+2)(n+4)}