東京大学 新領域創成科学研究科 複雑理工学専攻 2017年8月実施 専門基礎科目 第4問
Author
之遥
Description
プレイヤーはマシーンと一回のみゲームを行う。 i = 1 , 2 , … , n i = 1, 2, \dots, n i = 1 , 2 , … , n とし、プレイヤーが値 i i i を出す確率を p i p_i p i とし、 ∑ i = 1 n p i = 1 \sum_{i=1}^n p_i = 1 ∑ i = 1 n p i = 1 とする。 j = 1 , 2 , … , n j = 1, 2, \dots, n j = 1 , 2 , … , n とし、マシーンが値 j j j を出す確率を q j q_j q j とし、 ∑ j = 1 n q j = 1 \sum_{j=1}^n q_j = 1 ∑ j = 1 n q j = 1 とする。プレイヤーとマシーンは、1 1 1 から n n n までの自然数を、この確率分布に従い出すものとする。プレイヤーとマシーンが同じ数を出したとき、プレイヤーの勝ちとする。このとき、以下の問いに答えよ。
(問1)
i = 1 , 2 , … , n i = 1, 2, \dots, n i = 1 , 2 , … , n に対して、 p i = 1 / n p_i = 1/n p i = 1/ n とする。プレイヤーが勝つ確率を求めよ。
(問2)
i = 1 , 2 , … , n i = 1, 2, \dots, n i = 1 , 2 , … , n に対して、 p i = p 1 α i − 1 p_i = p_1 \alpha^{i-1} p i = p 1 α i − 1 とし、 j = 1 , 2 , … , n j = 1, 2, \dots, n j = 1 , 2 , … , n に対して、 q j = q 1 β j − 1 q_j = q_1 \beta^{j-1} q j = q 1 β j − 1 とする。プレイヤーが勝つ確率を、 α , β , n \alpha, \beta, n α , β , n のみを用いて表せ。
(問3)
i = 1 , 2 , … , n i = 1, 2, \dots, n i = 1 , 2 , … , n に対して、 p i = q i p_i = q_i p i = q i とする。
(a) プレイヤーが勝つ確率の最小値を求めよ。
(b) マシーンが出す値の期待値が ( n + 1 ) / 2 (n + 1)/2 ( n + 1 ) /2 であるとする。プレイヤーが勝つ確率の最小値を求めよ。
(問4)
( p 1 , p 2 , … , p n ) (p_1, p_2, \dots, p_n) ( p 1 , p 2 , … , p n ) をプレイヤーの戦略と呼ぶことにする。以下の二つの戦略を考える。
戦略 E E E : ( p 1 , p 2 , … , p n − 1 , p n ) = ( 0 , 0 , … , 0 , 1 ) (p_1, p_2, \dots, p_{n-1}, p_n) = (0, 0, \dots, 0, 1) ( p 1 , p 2 , … , p n − 1 , p n ) = ( 0 , 0 , … , 0 , 1 )
戦略 R R R : ( p 1 , p 2 , … , p n ) = ( 1 / n , 1 / n , … , 1 / n ) (p_1, p_2, \dots, p_n) = (1/n, 1/n, \dots, 1/n) ( p 1 , p 2 , … , p n ) = ( 1/ n , 1/ n , … , 1/ n )
ここで、 q 1 , q 2 , … , q n q_1, q_2, \dots, q_n q 1 , q 2 , … , q n のうち、 q n q_n q n が最大であるとする。
(a) 戦略 E E E は、戦略 R R R より優れていることを示せ。ここで、戦略 A , B A, B A , B に対して、戦略 A A A を用いたときのプレイヤーが勝つ確率が、戦略 B B B を用いた時のプレイヤーが勝つ確率以上のとき、戦略 A A A は戦略 B B B より優れているという。
(b) 戦略 E E E は、任意の戦略の中で最も優れていることを示せ。
Kai
(問1)
P ( Player wins ) = ∑ 1 n p i q i = 1 n ∑ 1 n q i = 1 n P(\text{Player wins}) = \sum_{1}^{n}p_iq_i = \frac{1}{n}\sum_{1}^{n}q_i = \frac{1}{n} P ( Player wins ) = 1 ∑ n p i q i = n 1 1 ∑ n q i = n 1
(問2)
{ 1 = ∑ 1 n p i = ∑ 1 n p 1 α i − 1 = p 1 1 − α n 1 − α 1 = ∑ 1 n q j = ∑ 1 n q 1 β j − 1 = q 1 1 − β n 1 − β , { p 1 = 1 − α 1 − α n q 1 = 1 − β 1 − β n \left\{
\begin{aligned}
&1 = \sum_{1}^{n}p_i = \sum_{1}^{n}p_1\alpha^{i-1} = p_1\frac{1 - \alpha^n}{1 - \alpha} \\
&1 = \sum_{1}^{n}q_j = \sum_{1}^{n}q_1\beta^{j-1} = q_1\frac{1 - \beta^n}{1 - \beta}
\end{aligned}
\right. ,\qquad
\left\{
\begin{aligned}
&p_1 = \frac{1 - \alpha}{1 - \alpha^n} \\
&q_1 = \frac{1 - \beta}{1 - \beta^n}
\end{aligned}
\right. ⎩ ⎨ ⎧ 1 = 1 ∑ n p i = 1 ∑ n p 1 α i − 1 = p 1 1 − α 1 − α n 1 = 1 ∑ n q j = 1 ∑ n q 1 β j − 1 = q 1 1 − β 1 − β n , ⎩ ⎨ ⎧ p 1 = 1 − α n 1 − α q 1 = 1 − β n 1 − β
P ( Player wins ) = ∑ 1 n p i q i = ∑ 1 n p 1 q 1 ( α β ) i − 1 = p 1 q 1 1 − ( α β ) n 1 − α β = 1 − α 1 − α n 1 − β 1 − β n 1 − ( α β ) n 1 − α β \begin{aligned}
&P(\text{Player wins}) = \sum_{1}^{n}p_iq_i = \sum_{1}^{n}p_1q_1(\alpha\beta)^{i-1} = p_1q_1\frac{1 - (\alpha\beta)^n}{1 - \alpha\beta} \\
&= \frac{1 - \alpha}{1 - \alpha^n}\frac{1 - \beta}{1 - \beta^n}\frac{1 - (\alpha\beta)^n}{1 - \alpha\beta}
\end{aligned} P ( Player wins ) = 1 ∑ n p i q i = 1 ∑ n p 1 q 1 ( α β ) i − 1 = p 1 q 1 1 − α β 1 − ( α β ) n = 1 − α n 1 − α 1 − β n 1 − β 1 − α β 1 − ( α β ) n
(問3)
(a)
P ( Player wins ) = ∑ 1 n p i q i = ∑ 1 n p i 2 = n ( ∑ 1 n p i 2 n ) 2 ≥ n ( ∑ 1 n p i n ) 2 = 1 n P(\text{Player wins}) = \sum_{1}^{n}p_iq_i = \sum_{1}^{n}p_i^2 = n\Big(\sqrt{\frac{\sum_{1}^{n}p_i^2}{n}}\Big)^2 \ge n\Big(\frac{\sum_{1}^n p_i}{n}\Big)^2 = \frac{1}{n} P ( Player wins ) = 1 ∑ n p i q i = 1 ∑ n p i 2 = n ( n ∑ 1 n p i 2 ) 2 ≥ n ( n ∑ 1 n p i ) 2 = n 1
When p i = 1 n ( i = 1 , 2 , … , n ) p_i = \frac{1}{n}(i = 1,2,\dots,n) p i = n 1 ( i = 1 , 2 , … , n ) , P ( Player wins ) P(\text{Player wins}) P ( Player wins ) obtains its minimum 1 n \frac{1}{n} n 1 .
(b)
When p i = 1 n ( i = 1 , 2 , … , n ) p_i = \frac{1}{n}(i = 1,2,\dots,n) p i = n 1 ( i = 1 , 2 , … , n ) , E [ Machine’s output ] = ∑ 1 n i n = n + 1 2 E[\text{Machine's output}] = \sum_{1}^{n}\frac{i}{n} = \frac{n + 1}{2} E [ Machine’s output ] = ∑ 1 n n i = 2 n + 1 satisfies the condition. So it can obtain its minimum in (問3).(a) , which is 1 n \frac{1}{n} n 1 .
(問4)
(a)
P E ( Player wins ) = ∑ 1 n p i q i = q n P R ( Player wins ) = ∑ 1 n p i q i = ∑ 1 n q i n = 1 n ∵ q n ≥ q 1 , q 2 , ⋯ , q n − 1 ∴ 1 = q 1 + q 2 + ⋯ + q n − 1 + q n ≤ q n + q n + ⋯ + q n + q n = n q n q n ≥ 1 n ∴ P E ( Player wins ) ≥ P R ( Player wins ) , which means that the strategy E is superior to the strategy R . \begin{aligned}
&P_{E}(\text{Player wins}) = \sum_{1}^{n}p_iq_i = q_n \\
&P_{R}(\text{Player wins}) = \sum_{1}^{n}p_iq_i = \frac{\sum_{1}^{n}q_i}{n} = \frac{1}{n} \\
&\because q_n \ge q_1,q_2,\cdots,q_{n-1} \\
&\therefore 1 = q_1 + q_2 + \cdots + q_{n - 1} + q_n \le q_n + q_n + \cdots + q_n + q_n = nq_n \\
&q_n \ge \frac{1}{n} \\
&\therefore P_{E}(\text{Player wins}) \ge P_{R}(\text{Player wins}) , \text{ which means that the strategy E is superior to the strategy R}.
\end{aligned} P E ( Player wins ) = 1 ∑ n p i q i = q n P R ( Player wins ) = 1 ∑ n p i q i = n ∑ 1 n q i = n 1 ∵ q n ≥ q 1 , q 2 , ⋯ , q n − 1 ∴ 1 = q 1 + q 2 + ⋯ + q n − 1 + q n ≤ q n + q n + ⋯ + q n + q n = n q n q n ≥ n 1 ∴ P E ( Player wins ) ≥ P R ( Player wins ) , which means that the strategy E is superior to the strategy R .
(b)
Sulution 1
P any ( Player wins ) = ∑ 1 n p i q i ≤ ∑ 1 n p i q n = q n ∑ 1 n p i = q n = P E ( Player wins ) P_{\text{any}}(\text{Player wins}) = \sum_{1}^{n}p_iq_i \le \sum_{1}^{n}p_iq_n = q_n\sum_{1}^{n}p_i = q_n = P_{E}(\text{Player wins}) P any ( Player wins ) = 1 ∑ n p i q i ≤ 1 ∑ n p i q n = q n 1 ∑ n p i = q n = P E ( Player wins )
So the strategy E is superior to any strategies.
Solution 2
For any strategy A A A , let p 1 = Δ 1 , p 2 = Δ 2 ⋯ p n − 1 = Δ n − 1 , p n = 1 − ∑ 1 n − 1 Δ i p_1 = \Delta_1 ,p_2 = \Delta_2 \cdots p_{n-1} = \Delta_{n-1},p_n = 1 - \sum_{1}^{n-1}\Delta_i p 1 = Δ 1 , p 2 = Δ 2 ⋯ p n − 1 = Δ n − 1 , p n = 1 − ∑ 1 n − 1 Δ i , where 0 ≤ Δ i ≤ 1 ( i = 1 , 2 , … , n − 1 ) 0 \le \Delta_i \le 1(i=1,2,\dots,n-1) 0 ≤ Δ i ≤ 1 ( i = 1 , 2 , … , n − 1 ) .
P E ( Player wins ) − P A ( Player wins ) = ( 0 − Δ 1 ) q 1 + ( 0 − Δ 2 ) q 2 + ⋯ + ( 0 − Δ n − 1 ) q n − 1 + ∑ 1 n Δ i q n = Δ 1 ( q n − q 1 ) + Δ 2 ( q n − q 2 ) + ⋯ + Δ n − 1 ( q n − q n − 1 ) ≥ 0 ∴ P E ( Player wins ) ≥ P A ( Player wins ) \begin{aligned}
&\quad P_{E}(\text{Player wins}) - P_{A}(\text{Player wins}) \\
&= (0 - \Delta_1)q_1 + (0 - \Delta_2)q_2 + \cdots + (0 - \Delta_{n-1})q_{n-1} + \sum_{1}^{n}\Delta_{i}q_n \\
&= \Delta_1(q_n - q_1) + \Delta_2(q_n - q_2) + \cdots + \Delta_{n-1}(q_n - q_{n-1}) \ge 0 \\
&\therefore P_{E}(\text{Player wins}) \ge P_{A}(\text{Player wins})
\end{aligned} P E ( Player wins ) − P A ( Player wins ) = ( 0 − Δ 1 ) q 1 + ( 0 − Δ 2 ) q 2 + ⋯ + ( 0 − Δ n − 1 ) q n − 1 + 1 ∑ n Δ i q n = Δ 1 ( q n − q 1 ) + Δ 2 ( q n − q 2 ) + ⋯ + Δ n − 1 ( q n − q n − 1 ) ≥ 0 ∴ P E ( Player wins ) ≥ P A ( Player wins )
So the strategy E is superior to any strategies.