跳到主要内容

東京大学 工学系研究科 2016年8月実施 数学 第1問

Author

Description

I、以下の定積分を求めよ。

I=24dx(x2)(4x)\begin{align} I = \int_2^4 \frac{\text{d}x}{\sqrt{(x-2)(4-x)}} \tag{1} \end{align}

II、以下の微分方程式の一般解と特異解を求めよ。

y=xdydx+dydx+(dydx)2\begin{align} y = x \frac{\text{d}y}{\text{d}x} + \frac{\text{d}y}{\text{d}x} + \bigg(\frac{\text{d}y}{\text{d}x} \bigg)^2 \tag{2} \end{align}

III、以下の微分方程式の一般解を求めよ。

x2d2ydx2xdydx8y=x2\begin{align} x^2 \frac{\text{d}^2y}{\text{d}x^2} - x \frac{\text{d}y}{\text{d}x} - 8y = x^2 \tag{3} \end{align}

Kai

(I)

I=24dx(x2)(42)=24dx1(x3)2=π/2π/2cosθdθ1sin2θ(置換:x3=sinθ)=π/2π/2dθ=π2(π2)=π\begin{aligned} I &= \int_2^4 \frac{\text{d}x}{\sqrt{(x-2)(4-2)}} \\ &=\int_2^4 \frac{\text{d}x}{\sqrt{1-(x-3)^2}} \\ &=\int_{-\pi /2}^{\pi /2} \frac{\cos\theta \text{d}\theta}{\sqrt{1-\sin^2 \theta}} \qquad (\text{置換:} \quad x - 3 = \sin \theta) \\ &=\int_{-\pi /2}^{\pi /2} \text{d}\theta = \frac{\pi}{2} - (-\frac{\pi}{2}) = \pi \end{aligned}

(II)

y=xdydx+dydx+(dydx)2y=xy+y+(y)2\begin{aligned} y = x \frac{\text{d}y}{\text{d}x} + \frac{\text{d}y}{\text{d}x} + \bigg(\frac{\text{d}y}{\text{d}x} \bigg)^2 \\ y = xy' + y' + (y')^2 \\ \end{aligned}

xで微分してx\text{で微分して}

y=y+xy+y+2yyy(x+1+2y)=0\begin{aligned} y' = y' + xy'' + y'' + 2y'y''\\ y''(x + 1 + 2y') = 0 \end{aligned}

(i)

y=0y'' = 0 のとき,

y=ax+by = ax + b

となり, 式(22)に代入すると,

ax+b=a(x+1)+a2b=a2+a\begin{aligned} ax + b &= a(x + 1) + a^2 \\ b &= a^2 + a \end{aligned}

である, よって一般解 y=ax+a2+ay = ax + a^2 + a を得る。

(ii)

x+1+2y=0x + 1 + 2y' = 0 のとき,

y=12(x+1)y=14x212x+C\begin{aligned} y' &= -\frac{1}{2}(x + 1) \\ y &= -\frac{1}{4}x^2 - \frac{1}{2}x + C \\ \end{aligned}

となり, 式(22)に代入すると,

14x212x+C=(x+1)(12x12)+(12x12)2C=14\begin{aligned} - \frac{1}{4}x^2 - \frac{1}{2}x + C &= (x + 1)(-\frac{1}{2}x - \frac{1}{2}) + (-\frac{1}{2}x - \frac{1}{2})^2 \\ C &= -\frac{1}{4} \end{aligned}

である, よって特異解 y=14x212x14y = -\frac{1}{4}x^2 - \frac{1}{2}x - \frac{1}{4} を得る。

(III)

x2d2ydx2xdydx8y=x2\begin{aligned} x^2 \frac{\text{d}^2y}{\text{d}x^2} - x \frac{\text{d}y}{\text{d}x} - 8y = x^2 \end{aligned}

x=etx = e^{t} とおくと,

dxdt=et=x,dtdx=1xxdydx=xdydtdtdx=dydtd2ydx2=ddx(1xdydt)=1x2dydt+1xddtdtdxdydt=1x2dytextdt+1x2d2ydt2x2d2ydx2=d2ydt2dydt\begin{aligned} \frac{\text{d}x}{\text{d}t} &= e^{t} = x , \qquad \frac{\text{d}t}{\text{d}x} = \frac{1}{x} \\ x \frac{\text{d}y}{\text{d}x}&= x \frac{\text{d}y}{\text{d}t} \frac{\text{d}t}{\text{d}x} = \frac{\text{d}y}{\text{d}t} \\ \frac{\text{d}^2y}{\text{d}x^2} &= \frac{\text{d}}{\text{d}x} (\frac{1}{x} \frac{\text{d}y}{\text{d}t}) \\ &= - \frac{1}{x^2} \frac{\text{d}y}{\text{d}t} + \frac{1}{x} \frac{\text{d}}{\text{d}t} \frac{\text{d}t}{\text{d}x} \frac{\text{d}y}{\text{d}t} \\ &= -\frac{1}{x^2} \frac{\text{d}y}{text{d}t} + \frac{1}{x^2} \frac{\text{d}^2y}{\text{d}t^2} \\ &\therefore x^2\frac{\text{d}^2y}{\text{d}x^2} = \frac{\text{d}^2y}{\text{d}t^2} - \frac{\text{d}y}{\text{d}t} \\ \end{aligned}

であるから,式(33)は,

d2ydt2dydtdydt8y=e2td2ydt22dydt8y=e2t\begin{align} \frac{\text{d}^2y}{\text{d}t^2} - \frac{\text{d}y}{\text{d}t} - \frac{\text{d}y}{\text{d}t} - 8y &= e^{2t} \nonumber \\ \frac{\text{d}^2y}{\text{d}t^2} - 2\frac{\text{d}y}{\text{d}t} - 8y &= e^{2t} \tag{4} \end{align}

となる。特性方程式 λ22λ8=0\lambda^2 - 2\lambda - 8 = 0 の解は,

(λ4)(λ+2)=0λ=2,4(\lambda - 4)(\lambda + 2) = 0 \\ \therefore \lambda = -2 , \quad 4

だから, 斉次の一般解は y=C1e2t+C2e4ty = C_{1}e^{-2t} + C_{2}e^{4t}

一方, 特解を y=Ae2ty = Ae^{2t} と予想して式(44)に代入すると,

4Ae2t4Ae2t8Ae2t=e2tA=18\begin{aligned} 4Ae^{2t} &- 4Ae^{2t} - 8Ae^{2t} = e^{2t} \\ &\therefore A = -\frac{1}{8} \end{aligned}

となり, 特解 y=18e2ty = -\frac{1}{8}e^{2t} を得る。よって求める一般解は,

y=C1e2t+C2e4t18e2t=C1x2+C2x418x\begin{aligned} y &= C_{1}e^{-2t} + C_{2}e^{4t} - \frac{1}{8}e^{2t} \\ &= C_{1}x^{-2} + C_{2}x^4 - \frac{1}{8}x \\ \end{aligned}