跳到主要内容

東京大学 情報理工学研究科 2018年8月実施 数学 第1問

Author

etsurin

Description

複素正方行列 XX は、 XX=IXX^* = I を満たすとき、ユニタリ行列であるという。 ただし、XX^* は行列 XX の共役転置行列(もしくは、随伴行列とも呼ばれる)を表し、II は単位行列である。ii は虚数単位とする。以下の問いに答えよ。

(1) nn を正の整数とし、A,BA, Bnn 次ユニタリ行列とする。 行列 ABAB もユニタリ行列であることを示せ。

(2) nn を正の整数とし、C,DC, Dnn 次実正方行列とする。 行列 FFF=C+iDF = C + iD と定義し、行列 GG

G=(CDDC)G = \begin{pmatrix} C & -D \\ D & C \end{pmatrix}

と定義する。 行列 FF がユニタリ行列であることと行列 GG が直交行列であることは同値であることを示せ。

(3) 次の行列の固有値を求めよ。

12(11111i1i11111i1i)\frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & 1 & 1 & 1 \\ 1 & i & -1 & -i \\ 1 & -1 & 1 & -1 \\ 1 & -i & -1 & i \end{pmatrix}

(4) nn を正の整数とし、nn 次正方行列 QQ(j,k)(j, k) 成分 qjkq_{jk}

qjk=1nexp(2πi(j1)(k1)n)q_{jk} = \frac{1}{\sqrt{n}} \exp\left( \frac{2\pi i (j-1)(k-1)}{n} \right)

とする。行列 QQ はユニタリ行列であることを示せ。

(5) 行列式が 11 である 22 次のユニタリ行列は次の一形式を持つことを示せ。

H=(exp(iψ)cosθexp(iψ)sinθexp(iψ)sinθexp(iψ)cosθ)H = \begin{pmatrix} \exp(i\psi) \cos \theta & \exp(i\psi) \sin \theta \\ -\exp(-i\psi) \sin \theta & \exp(-i\psi) \cos \theta \end{pmatrix}

ただし、θ\thetaψ\psi は実数であるとする。

(6) 22 次のユニタリ行列の一般形を求めよ。

题目描述

若复方阵 XX 满足 XX=IXX^*=I,则称其为酉矩阵,其中 XX^* 是共轭转置, II 为单位矩阵,ii 为虚数单位。回答下列问题。

(1)设 A,BA,B 为同阶酉矩阵,证明 ABAB 也是酉矩阵。

(2)设 C,DC,Dnn 阶实方阵,定义

F=C+iD,G=(CDDC).F=C+iD,\qquad G=\begin{pmatrix}C&-D\\D&C\end{pmatrix}.

证明 FF 为酉矩阵当且仅当 GG 为正交矩阵。

(3)求矩阵

12(11111i1i11111i1i)\frac12\begin{pmatrix} 1&1&1&1\\ 1&i&-1&-i\\ 1&-1&1&-1\\ 1&-i&-1&i \end{pmatrix}

的特征值。

(4)对正整数 nn,定义 nn 阶矩阵 QQ 的元素

qjk=1nexp(2πi(j1)(k1)n).q_{jk}=\frac1{\sqrt n} \exp\left(\frac{2\pi i(j-1)(k-1)}n\right).

证明 QQ 是酉矩阵。

(5)证明任意行列式为 11 的二阶酉矩阵都可写成

H=(eiψcosθeiψsinθeiψsinθeiψcosθ),H=\begin{pmatrix} e^{i\psi}\cos\theta&e^{i\psi}\sin\theta\\ -e^{-i\psi}\sin\theta&e^{-i\psi}\cos\theta \end{pmatrix},

其中 θ,ψ\theta,\psi 为实数。

(6)求二阶酉矩阵的一般形式。

考点

  • 酉矩阵的代数性质:验证乘积封闭性,并把复矩阵的实部、虚部条件实化为正交条件。
  • 酉离散 Fourier 变换矩阵:运用单位根求和证明列正交,并分析具体 DFT 矩阵的谱。
  • 二维特殊酉群参数化:由列向量标准正交及行列式约束推导 SU(2)SU(2) 形式。
  • 一般二维酉矩阵:从特殊酉矩阵乘整体相位得到 U(2)U(2) 的参数化。

Kai

(1)

ABA、B 是酉矩阵,则

AA=IBB=IAA^* = I \qquad BB^* = I
AB(AB)=ABBA=IAB(AB)^* = ABB^*A^* = I

(2)

FF 是酉矩阵

FF=(C+iD)(CiD)=CC+DD+i(DCCD)=IFF^* = (C+iD)(C^* - iD^*) = CC^* + DD^* + i(DC^* - CD^*) = I

C,DC, D 均为实矩阵、则

CCT+DDT=IDCTCDT=0CC^T + DD^T = I \qquad DC^T - CD^T = 0

GG 是正交矩阵、则 GT=G1,GT=(CTDTDTCT)G^T = G^{-1}, G^T = \begin{pmatrix} C^T & D^T \\ -D^T & C^T \end{pmatrix}

GGT=(CCT+DDTCDTDCTDCTCDTDDT+CCT)=ICCT+DDT=I,DCTCDT=0\begin{aligned} GG^T &= \begin{pmatrix} CC^T + DD^T & CD^T-DC^T \\ DC^T - CD^T & DD^T+CC^T \end{pmatrix} = I \\ &\Rightarrow CC^T + DD^T = I, \quad DC^T-CD^T = 0 \end{aligned}

(3)

A=12(11111i1i11111i1i)A = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & 1 & 1 & 1 \\ 1 & i & -1 & -i \\ 1 & -1 & 1 & -1 \\ 1 & -i & -1 & i \end{pmatrix}

AA 是个酉矩阵,AA=IAA^*=I。令 A=C+iDA=C+iD,则有 C2+D2=IC^2 + D^2 = I,其中

C=12(1111101011111010)D=12(0000010100000101)C = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & 1 & 1 & 1 \\ 1 & 0 & -1 & 0 \\ 1 & -1 & 1 & -1 \\ 1 & 0 & -1 & 0 \end{pmatrix} \qquad D = \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 & -1 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & -1 & 0 & 1 \end{pmatrix}

容易观察到 CD=0CD = 0。考虑利用酉矩阵的性质寻找 AA 的特征多项式。

A2=C2D2A3=(C2D2)(C+iD)=C3iD3A^2 = C^2 - D^2 \qquad A^3=(C^2-D^2)(C+iD)=C^3-iD^3
A4=(C3iD3)(C+iD)=C4+D4=(C2+D2)2=IA^4=(C^3-iD^3)(C+iD) = C^4 + D^4 = (C^2 + D^2)^2 = I

矩阵逆唯一,则 A3=A1=A=CiD,C3=C,D3=DA^3 = A^{-1}=A^*=C-iD, C^3 = C, D^3 = D。 同时,注意到 C2C,D2=DC^2 \neq C, D^2=D, 则有

A3=CiD=Ai2D=Ai2D2=Ai(IA2)A^3 = C-iD=A-i2D = A-i2D^2 = A-i(I-A^2)
A(A2I)+i(IA2)=(AiI)(A+I)(AI)=0A(A^2-I) + i(I-A^2) = (A-iI)(A+I)(A-I) = 0

特征值 λ1=i,λ2=1,λ3=1\lambda_1 = i, \lambda_2 = 1, \lambda_3 = -1

(4)

qk=(q1kq2kqnk)q_k = \begin{pmatrix}q_{1k} \\q_{2k} \\ \vdots \\q_{nk}\end{pmatrix}, 则 qk2=n×(1n)2=1||q_k||^2 = n \times (\frac{1}{\sqrt{n}})^2 = 1

考虑不同的 m,j,qm=(q1mq2mqnm),qj=(q1jq2jqnj)m,j,q_m = \begin{pmatrix}q_{1m} \\q_{2m} \\ \vdots \\q_{nm}\end{pmatrix},q_j = \begin{pmatrix}q_{1j} \\q_{2j} \\ \vdots \\q_{nj}\end{pmatrix}

qkmqkj=1nexp(2πi(k1)(m1)2πi(k1)(j1)n)=exp(2πi(k1)(mj)n)qmqj=1nk=1nexp(2πi(k1)(mj)n)=1n(e2πi(mj)0n+e2πi(mj)1n++e2πi(mj)(n1)n)=0\begin{aligned} q_{km}\overline{q_{kj}} &= \frac{1}{n}\exp\bigg(\frac{2\pi i(k - 1)(m - 1) - 2\pi i(k - 1)(j - 1)}{n}\bigg) \\ &= \exp\bigg(\frac{2\pi i(k - 1)(m - j)}{n}\bigg) \\ q_m\overline{q_j} &= \frac{1}{n}\sum_{k=1}^n\exp\bigg(\frac{2\pi i(k - 1)(m - j)}{n}\bigg) \\ &= \frac{1}{n}\big(e^{-\frac{2\pi i(m - j)0}{n}} + e^{-\frac{2\pi i(m - j)1}{n}} + \cdots + e^{-\frac{2\pi i(m - j)(n - 1)}{n}}\big) \\ &= 0 \end{aligned}

因此 QQ=I,QQQ^* = I , Q 是酉矩阵。

(5)

det(H)=cos2(θ)+sin2(θ)=1\det(H) = \cos^2(\theta) + \sin^2(\theta) = 1 成立

H=(eiψcosθeiψsinθeiψsinθeiψcosθ)H=(eiψcosθeiψsinθeiψsinθeiψcosθ)H = \begin{pmatrix} e^{i\psi}\cos\theta & e^{i\psi}\sin\theta \\ -e^{-i\psi}\sin\theta & e^{-i\psi}\cos\theta \\ \end{pmatrix} \quad H^* = \begin{pmatrix} e^{-i\psi}\cos\theta & -e^{i\psi}\sin\theta \\ e^{-i\psi}\sin\theta & e^{i\psi}\cos\theta \\ \end{pmatrix}

HH=IHH^* = I 成立,题中的 HH 是行列式为 1 的酉矩阵的一种形式。

(6)

H=(abcd)H = \begin{pmatrix}a & b\\c & d\end{pmatrix} , 则 H=(acbd),HH=IH^* = \begin{pmatrix}\overline{a} & \overline{c} \\\overline{b} & \overline{d}\end{pmatrix} , HH^* = I , 即

(aa+bbac+bdac+bdcc+dd)=I\begin{pmatrix} a\overline{a} + b\overline{b} & a\overline{c} + b\overline{d} \\ \overline{a}c + \overline{b}d & c\overline{c} + d\overline{d} \\ \end{pmatrix} = I

HH=IH^*H = I 同样成立

(aa+ccab+cdab+cdbb+dd)=I\begin{pmatrix} a\overline{a} + c\overline{c} & a\overline{b} + c\overline{d} \\ \overline{a}b + \overline{c}d & b\overline{b} + d\overline{d} \\ \end{pmatrix} = I

须满足条件为

aa+bb=cc+dd=1aa+cc=bb+dd=1ac+bd=0ab+cd=0\begin{align} a\overline{a} + b\overline{b} = c\overline{c} + d\overline{d} &= 1 \quad a\overline{a} + c\overline{c} = b\overline{b} + d\overline{d} = 1 \tag{1} \\ a\overline{c} + b\overline{d} &= 0 \quad a\overline{b} + c\overline{d} = 0 \tag{2} \end{align}

HH 满足式 (1) , 则需有形式

H=(cosθeiψ1sinθeiψ2sinθeiψ3cosθeiψ4)(3)H = \begin{pmatrix} \cos\theta e^{i\psi_1} & \sin\theta e^{i\psi_2} \\ \sin\theta e^{i\psi_3} & \cos\theta e^{i\psi_4} \\ \end{pmatrix} \tag{3}

HH 满足式 (2),由于行列正交等价,只需 cosθsinθei(ψ1ψ3)+sinθcosθei(ψ2ψ4)=0\cos \theta \sin \theta e^{i(\psi_1-\psi_3)} + \sin \theta \cos \theta e^{i(\psi_2 - \psi_4)}=0。 因 此在式 (3) 形式的基础上,还需满足

ψ1ψ3=ψ2ψ4+π+2kπk=0,1,2,\psi_1 - \psi_3 = \psi_2-\psi_4 + \pi + 2k \pi \qquad k = 0, 1, 2, \ldots