跳到主要内容

名古屋大学 情報学研究科 数理情報学専攻 2023年8月実施 問題5 量子力学

Author​

Miyake

Description​

∣0⟩=(10),∣1⟩=(01),∣φ⟩=12(11),|0\rangle=\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix},\quad |1\rangle=\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix},\quad |\varphi\rangle=\frac1{\sqrt2}\begin{pmatrix}1\\1\end{pmatrix},
∣ψ⟩=12(1i),X=(0110)(ただし,i:=−1)|\psi\rangle=\frac1{\sqrt2}\begin{pmatrix}1\\i\end{pmatrix},\quad X=\begin{pmatrix}0&1\\1&0\end{pmatrix}\quad\text{(ただし,}i:=\sqrt{-1}\text{)}

とするとき,以下の各問に答えよ.

(1) XX が観測量(observable)を表すことを示せ.

(2) 指数行列(matrix exponential)eiπ4Xe^{i\frac\pi4X} を2行2列の行列で表せ.

(3) 状態(state)∣φ⟩|\varphi\rangle 及び ∣ψ⟩|\psi\rangle に対して,期待値(expectation value)⟨X⟩φ:=⟨φ∣X∣φ⟩\langle X\rangle_\varphi:=\langle\varphi|X|\varphi\rangle と ⟨X⟩ψ:=⟨ψ∣X∣ψ⟩\langle X\rangle_\psi:=\langle\psi|X|\psi\rangle を求めよ.

(4) 量子系(quantum system)の状態が,ある確率(probability)pp で ∣φ⟩|\varphi\rangle,確率 1−p1-p で ∣ψ⟩|\psi\rangle となっている場合を考える.このときの XX の期待値を求めよ.

(5) 二体量子系(two-body quantum system)の状態

∣Φ⟩=∣0⟩⊗∣0⟩+∣1⟩⊗∣1⟩2|\Phi\rangle=\frac{|0\rangle\otimes|0\rangle+|1\rangle\otimes|1\rangle}{\sqrt2}

を考える.このときの期待値 ⟨X⊗X⟩Φ:=⟨Φ∣X⊗X∣Φ⟩\langle X\otimes X\rangle_\Phi:=\langle\Phi|X\otimes X|\Phi\rangle を求めよ.

(6) 二体量子系の状態が,ある確率 pp で ∣0⟩⊗∣0⟩|0\rangle\otimes|0\rangle,確率 1−p1-p で ∣1⟩⊗∣1⟩|1\rangle\otimes|1\rangle となる場合を考える.このときの X⊗XX\otimes X の期待値を求めよ.

题目描述​

设

∣0⟩=(10),∣1⟩=(01),∣φ⟩=12(11),|0\rangle=\begin{pmatrix}1\\0\end{pmatrix},\quad |1\rangle=\begin{pmatrix}0\\1\end{pmatrix},\quad |\varphi\rangle=\frac1{\sqrt2}\begin{pmatrix}1\\1\end{pmatrix},
∣ψ⟩=12(1i),X=(0110),i:=−1.|\psi\rangle=\frac1{\sqrt2}\begin{pmatrix}1\\i\end{pmatrix},\quad X=\begin{pmatrix}0&1\\1&0\end{pmatrix},\qquad i:=\sqrt{-1}.

回答下列问题。

(1) 证明 XX 表示可观测量。

(2) 将指数矩阵 eiπ4Xe^{i\frac\pi4X} 表示为 2×22\times2 矩阵。

(3) 对状态 ∣φ⟩,∣ψ⟩|\varphi\rangle,|\psi\rangle,求期望值 ⟨X⟩φ:=⟨φ∣X∣φ⟩\langle X\rangle_\varphi:=\langle\varphi|X|\varphi\rangle 和 ⟨X⟩ψ:=⟨ψ∣X∣ψ⟩\langle X\rangle_\psi:=\langle\psi|X|\psi\rangle。

(4) 考虑量子系统以概率 pp 处于 ∣φ⟩|\varphi\rangle、以概率 1−p1-p 处于 ∣ψ⟩|\psi\rangle 的情况。求此时 XX 的期望值。

(5) 考虑二体量子系统的状态

∣Φ⟩=∣0⟩⊗∣0⟩+∣1⟩⊗∣1⟩2,|\Phi\rangle=\frac{|0\rangle\otimes|0\rangle+|1\rangle\otimes|1\rangle}{\sqrt2},

求期望值 ⟨X⊗X⟩Φ:=⟨Φ∣X⊗X∣Φ⟩\langle X\otimes X\rangle_\Phi:=\langle\Phi|X\otimes X|\Phi\rangle。

(6) 考虑二体量子系统以概率 pp 处于 ∣0⟩⊗∣0⟩|0\rangle\otimes|0\rangle、以概率 1−p1-p 处于 ∣1⟩⊗∣1⟩|1\rangle\otimes|1\rangle 的情况,求此时 X⊗XX\otimes X 的期望值。

Kai​

(1)​

X†=XX^\dagger=X である。有限次元量子系ではエルミート行列が観測量を表すので、求める性質が従う。

(2)​

X2=(1001)  (=I とおく ) \begin{aligned} X^2 = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{pmatrix} \ \ \left( = I \text{ とおく } \right) \end{aligned}

なので、

eiπ4X=∑n=0∞1n!(iπ4X)n=I∑n=0∞(−1)n(2n)!(π4)2n+iX∑n=0∞(−1)n(2n+1)!(π4)2n+1=Icos⁡π4+iXsin⁡π4=12(1ii1) \begin{aligned} e^{i \frac{\pi}{4} X} &= \sum_{n=0}^\infty \frac{1}{n!} \left( i \frac{\pi}{4} X \right)^n \\ &= I \sum_{n=0}^\infty \frac{(-1)^n}{(2n)!} \left( \frac{\pi}{4} \right)^{2n} + iX \sum_{n=0}^\infty \frac{(-1)^n}{(2n+1)!} \left( \frac{\pi}{4} \right)^{2n+1} \\ &= I \cos \frac{\pi}{4} + iX \sin \frac{\pi}{4} \\ &= \frac{1}{\sqrt{2}} \begin{pmatrix} 1 & i \\ i & 1 \end{pmatrix} \end{aligned}

である。

(3)​

⟨X⟩φ=12(11)(0110)(11)=1⟨X⟩ψ=12(1−i)(0110)(1i)=0 \begin{aligned} \langle X \rangle_\varphi &= \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & 1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 1 \\ 1 \end{pmatrix} \\ &= 1 \\ \langle X \rangle_\psi &= \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & -i \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 0 & 1 \\ 1 & 0 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 1 \\ i \end{pmatrix} \\ &= 0 \end{aligned}

(4)​

題意の状態は、密度行列

ρ1=p∣φ⟩⟨φ∣+(1−p)∣ψ⟩⟨ψ∣=12(1p−i(1−p)p+i(1−p)1) \begin{aligned} \rho_1 &= p | \varphi \rangle \langle \varphi | + (1-p) | \psi \rangle \langle \psi | \\ &= \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & p-i(1-p) \\ p+i(1-p) & 1 \end{pmatrix} \end{aligned}

で表される混合状態である。 このとき、求める期待値は

Tr(Xρ1)=12Tr(p+i(1−p)11p−i(1−p))=p \begin{aligned} \mathrm{Tr} \left( X \rho_1 \right) &= \frac{1}{2} \mathrm{Tr} \begin{pmatrix} p+i(1-p) & 1 \\ 1 & p-i(1-p) \end{pmatrix} \\ &= p \end{aligned}

である。

(あるいは、

p⟨X⟩φ+(1−p)⟨X⟩ψ=p\begin{aligned} p \langle X \rangle_\varphi + (1-p) \langle X \rangle_\psi &= p \end{aligned}

によっても求められる。)

(5)​

∣0⟩⊗∣0⟩=(1000),∣1⟩⊗∣1⟩=(0001),∣Φ⟩=12(1001),X⊗X=(0001001001001000)\begin{aligned} | 0 \rangle \otimes | 0 \rangle &= \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 0 \\ 0 \end{pmatrix} ,\\ | 1 \rangle \otimes | 1 \rangle = \begin{pmatrix} 0 \\ 0 \\ 0 \\ 1 \end{pmatrix} ,\\ | \Phi \rangle = \frac{1}{\sqrt{2}} \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 0 \\ 1 \end{pmatrix} ,\\ X \otimes X = \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 0 & 0 \\ 1 & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} \end{aligned}

なので、

⟨X⊗X⟩Φ=12(1001)(0001001001001000)(1001)=1\begin{aligned} \langle X \otimes X \rangle_\Phi &= \frac{1}{2} \begin{pmatrix} 1 & 0 & 0 & 1 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 & 1 \\ 0 & 0 & 1 & 0 \\ 0 & 1 & 0 & 0 \\ 1 & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 0 \\ 1 \end{pmatrix} \\ &= 1 \end{aligned}

である。

(6)​

∣0,0⟩=∣0⟩⊗∣0⟩=(1000),  ∣1,1⟩=∣1⟩⊗∣1⟩=(0001)\begin{aligned} | 0,0 \rangle = | 0 \rangle \otimes | 0 \rangle = \begin{pmatrix} 1 \\ 0 \\ 0 \\ 0 \end{pmatrix} , \ \ | 1,1 \rangle = | 1 \rangle \otimes | 1 \rangle = \begin{pmatrix} 0 \\ 0 \\ 0 \\ 1 \end{pmatrix} \end{aligned}

とおくと、題意の状態は、密度行列

ρ2=p∣0,0⟩⟨0,0∣+(1−p)∣1,1⟩⟨1,1∣=(p000000000000001−p)\begin{aligned} \rho_2 &= p | 0,0 \rangle \langle 0,0 | + (1-p) | 1,1 \rangle \langle 1,1 | \\ &= \begin{pmatrix} p & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 1-p \end{pmatrix} \end{aligned}

で表される混合状態である。 このとき、求める期待値は

Tr((X⊗X)ρ2)=Tr(000p000000001−p000)=0\begin{aligned} \mathrm{Tr} \left( (X \otimes X) \rho_2 \right) &= \mathrm{Tr} \begin{pmatrix} 0 & 0 & 0 & p \\ 0 & 0 & 0 & 0 \\ 0 & 0 & 0 & 0 \\ 1-p & 0 & 0 & 0 \end{pmatrix} \\ &= 0 \end{aligned}

である。

Reference​