跳到主要内容

名古屋大学 情報学研究科 知能システム学専攻 2024年8月実施 解析・線形代数

Author

祭音Myyura (with Gemini 3 pro deepthink and GPT 5.2 pro extended thinking)

Description

[1]

次の微分方程式 (1) に対して、以下の問いに答えよ。

d3xdt33d2xdt26dxdt+8x=0\begin{align} \frac{d^3x}{dt^3} - 3\frac{d^2x}{dt^2} - 6\frac{dx}{dt} + 8x = 0 \quad \tag{1} \end{align}

(a) u=(x,dxdt,d2xdt2)\bm{u}^\top = \left(x, \frac{dx}{dt}, \frac{d^2x}{dt^2}\right) とすると、式(1) は Au=dudtA\bm{u} = \frac{d\bm{u}}{dt} と表せる。このとき、行列 AA を求めよ。

(b) 行列 AA の固有値を求めよ。

(c) 微分方程式 (1) を解け。

[2]

複素数について、以下の問いに答えよ。

(a) 複素数 a1=3+i,a2=2ia_1 = \sqrt{3} + i, a_2 = 2i に対して、絶対値と偏角を示せ。

(b) 3つの複素数 z1,z2,z3z_1, z_2, z_3 を複素平面上の点にそれぞれ対応させる。これらの点が正三角形をなすとき、次の式 (2) が成り立つことを示せ。

z12+z22+z32z1z2z2z3z3z1=0\begin{align} z_1^2 + z_2^2 + z_3^2 - z_1z_2 - z_2z_3 - z_3z_1 = 0 \tag{2} \end{align}

[3]

次の立体について、以下の問いに答えよ。

V={(x,y,z)R3x23+y23+z231,x0,y0,z0}V = \{(x,y,z) \in \mathbb{R}^3 \mid x^{\frac{2}{3}} + y^{\frac{2}{3}} + z^{\frac{2}{3}} \le 1, x \ge 0, y \ge 0, z \ge 0\}

なお、

0π/2sinnxdx=0π/2cosnxdx={(n1)(n3)31n(n2)42π2(n2 and n is even)(n1)(n3)42n(n2)53π2(n3 and n is odd)\int_0^{\pi/2} \sin^n x dx = \int_0^{\pi/2} \cos^n x dx = \begin{cases} \displaystyle \frac{(n-1)(n-3)\cdots 3\cdot 1}{n(n-2) \cdots 4 \cdot 2} \cdot \frac{\pi}{2} &(n \geq 2 \text{ and } n \text{ is even}) \\ \displaystyle \frac{(n-1)(n-3)\cdots 4\cdot 2}{n(n-2) \cdots 5 \cdot 3} \cdot \frac{\pi}{2} &(n \geq 3 \text{ and } n \text{ is odd}) \\ \end{cases}

である。

(a) VV を平面 z=kz = k により切断したときの断面を SS とする。SS の式を x=rcos3t,y=rsin3tx = r\cos^3 t, y=r\sin^3 t で変数変換するとき、rrtt の取りうる値の範囲を求めよ。

(b) SS の面積を求めよ。

(c) VV 体積を求めよ。

Kai

[1]

(a)

u1=x,u2=dxdt,u3=d2xdt2u_1 = x, u_2 = \frac{dx}{dt}, u_3 = \frac{d^2x}{dt^2}。 对 u\bm{u} 的各分量求导:

du1dt=dxdt=u2du2dt=d2xdt2=u3du3dt=d3xdt3\begin{aligned} \frac{du_1}{dt} &= \frac{dx}{dt} = u_2 \\ \frac{du_2}{dt} &= \frac{d^2x}{dt^2} = u_3 \\ \frac{du_3}{dt} &= \frac{d^3x}{dt^3} \end{aligned}

由微分方程 (1) 移项得 d3xdt3=3d2xdt2+6dxdt8x\frac{d^3x}{dt^3} = 3\frac{d^2x}{dt^2} + 6\frac{dx}{dt} - 8x,代入 u1,u2,u3u_1, u_2, u_3

du3dt=8u1+6u2+3u3\frac{du_3}{dt} = -8u_1 + 6u_2 + 3u_3

写成矩阵形式:

ddt(u1u2u3)=(010001863)(u1u2u3)\frac{d}{dt} \begin{pmatrix} u_1 \\ u_2 \\ u_3 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ -8 & 6 & 3 \end{pmatrix} \begin{pmatrix} u_1 \\ u_2 \\ u_3 \end{pmatrix}

因此,矩阵 A\bm{A} 为:

A=(010001863)\bm{A} = \begin{pmatrix} 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1 \\ -8 & 6 & 3 \end{pmatrix}

(b)

计算特征多项式 λIA|\lambda \bm{I} - \bm{A}|

λIA=λ100λ186λ3=λλ16λ3(1)018λ3=λ[λ(λ3)6]+[0(8)]=λ33λ26λ+8\begin{aligned} |\lambda \bm{I} - \bm{A}| &= \begin{vmatrix} \lambda & -1 & 0 \\ 0 & \lambda & -1 \\ 8 & -6 & \lambda - 3 \end{vmatrix} \\ &= \lambda \begin{vmatrix} \lambda & -1 \\ -6 & \lambda - 3 \end{vmatrix} - (-1) \begin{vmatrix} 0 & -1 \\ 8 & \lambda - 3 \end{vmatrix} \\ &= \lambda [\lambda(\lambda - 3) - 6] + [0 - (-8)] \\ &= \lambda^3 - 3\lambda^2 - 6\lambda + 8 \end{aligned}

λ33λ26λ+8=0\lambda^3 - 3\lambda^2 - 6\lambda + 8 = 0。 观察可知 λ=1\lambda = 1 是方程的一个根(136+8=01 - 3 - 6 + 8 = 0)。 利用多项式除法分解因式:

(λ1)(λ22λ8)=0(\lambda - 1)(\lambda^2 - 2\lambda - 8) = 0

进一步分解二次项:

(λ1)(λ4)(λ+2)=0(\lambda - 1)(\lambda - 4)(\lambda + 2) = 0

解得特征值为:

λ=1,4,2\lambda = 1, 4, -2

(c)

由 (b) 可知,特征方程的根为互不相同的实数 1,4,21, 4, -2。 因此,微分方程的通解为:

x(t)=C1et+C2e4t+C3e2tx(t) = C_1 e^t + C_2 e^{4t} + C_3 e^{-2t}

其中 C1,C2,C3C_1, C_2, C_3 为任意常数。

[2]

(a)

a1,a2a_1, a_2 转换为极坐标形式:

a1=2(32+12i)=2eiπ6a_1 = 2\left(\frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{1}{2}i\right) = 2e^{i\frac{\pi}{6}}
a2=2(0+i)=2eiπ2a_2 = 2(0 + i) = 2e^{i\frac{\pi}{2}}

计算商:

a1a2=2eiπ62eiπ2=1ei(π6π2)=eiπ3\frac{a_1}{a_2} = \frac{2e^{i\frac{\pi}{6}}}{2e^{i\frac{\pi}{2}}} = 1 \cdot e^{i(\frac{\pi}{6} - \frac{\pi}{2})} = e^{-i\frac{\pi}{3}}

因此:

  • 绝对值:a1a2=1\left|\frac{a_1}{a_2}\right| = 1
  • 偏角:arg(a1a2)=π3\arg\left(\frac{a_1}{a_2}\right) = -\frac{\pi}{3}

(b)

z1,z2,z3z_1, z_2, z_3 构成正三角形,则向量 z3z1z_3 - z_1 可由 z2z1z_2 - z_1 旋转 ±60\pm 60^\circ 得到。即:

z3z1z2z1=e±iπ3\frac{z_3 - z_1}{z_2 - z_1} = e^{\pm i\frac{\pi}{3}}

ω=e±iπ3\omega = e^{\pm i\frac{\pi}{3}}。注意到 ω\omega 是方程 t2t+1=0t^2 - t + 1 = 0 的两个根(1±i32\frac{1 \pm i\sqrt{3}}{2})。 因此,我们有关系式:

(z3z1z2z1)2(z3z1z2z1)+1=0\left(\frac{z_3 - z_1}{z_2 - z_1}\right)^2 - \left(\frac{z_3 - z_1}{z_2 - z_1}\right) + 1 = 0

两边同乘 (z2z1)2(z_2 - z_1)^2 去分母:

(z3z1)2(z3z1)(z2z1)+(z2z1)2=0(z_3 - z_1)^2 - (z_3 - z_1)(z_2 - z_1) + (z_2 - z_1)^2 = 0

展开各项:

(z322z3z1+z12)(z3z2z3z1z1z2+z12)+(z222z2z1+z12)=0z322z3z1+z12z3z2+z3z1+z1z2z12+z222z1z2+z12=0\begin{aligned} (z_3^2 - 2z_3z_1 + z_1^2) - (z_3z_2 - z_3z_1 - z_1z_2 + z_1^2) + (z_2^2 - 2z_2z_1 + z_1^2) &= 0 \\ z_3^2 - 2z_3z_1 + z_1^2 - z_3z_2 + z_3z_1 + z_1z_2 - z_1^2 + z_2^2 - 2z_1z_2 + z_1^2 &= 0 \end{aligned}

合并同类项:

  • 平方项系数:z12(11+1)=z12z_1^2 (1-1+1) = z_1^2,同理得 z22,z32z_2^2, z_3^2
  • 交叉项系数:z1z2(12)=z1z2z_1z_2 (1-2) = -z_1z_2z2z3(1)=z2z3z_2z_3 (-1) = -z_2z_3z3z1(2+1)=z3z1z_3z_1 (-2+1) = -z_3z_1

整理得:

z12+z22+z32z1z2z2z3z3z1=0z_1^2 + z_2^2 + z_3^2 - z_1z_2 - z_2z_3 - z_3z_1 = 0

证毕。

[3]

(a)

截面 SS 满足 z=kz=k,代入不等式得:

x23+y231k23(0k1)x^{\frac{2}{3}} + y^{\frac{2}{3}} \le 1 - k^{\frac{2}{3}} \quad (0 \le k \le 1)

代入变换 x=rcos3t,y=rsin3tx = r \cos^3 t, y = r \sin^3 t

(rcos3t)23+(rsin3t)23=r23(cos2t+sin2t)=r23(r \cos^3 t)^{\frac{2}{3}} + (r \sin^3 t)^{\frac{2}{3}} = r^{\frac{2}{3}}(\cos^2 t + \sin^2 t) = r^{\frac{2}{3}}

于是有 r231k23    r(1k23)32r^{\frac{2}{3}} \le 1 - k^{\frac{2}{3}} \implies r \le (1 - k^{\frac{2}{3}})^{\frac{3}{2}}。 又因为 x,y0x, y \ge 0,所以 cos3t0,sin3t0\cos^3 t \ge 0, \sin^3 t \ge 0,故 tt 在第一象限。 范围为:

0r(1k23)32,0tπ20 \le r \le \left(1 - k^{\frac{2}{3}}\right)^{\frac{3}{2}}, \quad 0 \le t \le \frac{\pi}{2}

(b)

计算坐标变换的雅可比行列式 JJ

J=det(x,y)(r,t)=cos3t3rcos2tsintsin3t3rsin2tcost=3rsin2tcos4t+3rcos2tsin4t=3rsin2tcos2t(cos2t+sin2t)=3rsin2tcos2t\begin{aligned} J = \det \frac{\partial(x, y)}{\partial(r, t)} &= \begin{vmatrix} \cos^3 t & -3r \cos^2 t \sin t \\ \sin^3 t & 3r \sin^2 t \cos t \end{vmatrix} \\ &= 3r \sin^2 t \cos^4 t + 3r \cos^2 t \sin^4 t \\ &= 3r \sin^2 t \cos^2 t (\cos^2 t + \sin^2 t) = 3r \sin^2 t \cos^2 t \end{aligned}

面积积分 S(k)S(k)

S(k)=0π20(1k23)323rsin2tcos2tdrdtS(k) = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \int_0^{(1 - k^{\frac{2}{3}})^{\frac{3}{2}}} 3r \sin^2 t \cos^2 t \, dr \, dt

先对 rr 积分:

0(1k23)323rdr=32[(1k23)32]2=32(1k23)3\int_0^{(1 - k^{\frac{2}{3}})^{\frac{3}{2}}} 3r \, dr = \frac{3}{2} \left[ (1 - k^{\frac{2}{3}})^{\frac{3}{2}} \right]^2 = \frac{3}{2} (1 - k^{\frac{2}{3}})^3

再对 tt 积分(利用倍角公式 sin2tcos2t=14sin22t\sin^2 t \cos^2 t = \frac{1}{4}\sin^2 2t):

0π2sin2tcos2tdt=140π2sin22tdt=180πsin2udu=18π2=π16\int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^2 t \cos^2 t \, dt = \frac{1}{4} \int_0^{\frac{\pi}{2}} \sin^2 2t \, dt = \frac{1}{8} \int_0^{\pi} \sin^2 u \, du = \frac{1}{8} \cdot \frac{\pi}{2} = \frac{\pi}{16}

于是截面面积为:

S(k)=3π32(1k23)3S(k) = \frac{3\pi}{32} \left(1 - k^{\frac{2}{3}}\right)^3

(c)

体积 VV 为截面面积沿 zz 轴的积分:

V=01S(k)dk=3π3201(1k23)3dkV = \int_0^1 S(k) \, dk = \frac{3\pi}{32} \int_0^1 (1 - k^{\frac{2}{3}})^3 \, dk

利用题目给出的 Wallis 公式提示,作代换 k=sin3uk = \sin^3 u。 则 dk=3sin2ucosududk = 3\sin^2 u \cos u \, du。当 k:01k: 0 \to 1 时,u:0π2u: 0 \to \frac{\pi}{2}。 且 (1k23)=(1sin2u)=cos2u(1 - k^{\frac{2}{3}}) = (1 - \sin^2 u) = \cos^2 u。 代入积分:

I=0π2(cos2u)33sin2ucosudu=30π2cos7usin2udu=30π2cos7u(1cos2u)du=3(0π2cos7udu0π2cos9udu)\begin{aligned} I &= \int_0^{\frac{\pi}{2}} (\cos^2 u)^3 \cdot 3\sin^2 u \cos u \, du \\ &= 3 \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos^7 u \sin^2 u \, du \\ &= 3 \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos^7 u (1 - \cos^2 u) \, du \\ &= 3 \left( \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos^7 u \, du - \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos^9 u \, du \right) \end{aligned}

Jn=0π2cosnuduJ_n = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \cos^n u \, du。根据 Wallis 公式:

J7=6745231=1635J_7 = \frac{6}{7} \cdot \frac{4}{5} \cdot \frac{2}{3} \cdot 1 = \frac{16}{35}
J9=89J7J_9 = \frac{8}{9} J_7

代入计算:

I=3(J789J7)=319J7=131635=16105I = 3 \left( J_7 - \frac{8}{9}J_7 \right) = 3 \cdot \frac{1}{9} J_7 = \frac{1}{3} \cdot \frac{16}{35} = \frac{16}{105}

最终体积为:

V=3π3216105=3π21105=π235=π70V = \frac{3\pi}{32} \cdot \frac{16}{105} = \frac{3\pi}{2} \cdot \frac{1}{105} = \frac{\pi}{2 \cdot 35} = \frac{\pi}{70}