跳到主要内容

九州大学 システム情報科学府 情報理工学専攻・電気電子工学専攻 2022年8月実施 ベクトル解析

Author

Yu, itsuitsuki

Description

直交座標系において, x,y,zx,y,z 軸方向の単位ベクトルをそれぞれ i,j,k\mathbf{i,j,k} とする。ベクトル場 F\mathbf{F}F=yixj+zk\mathbf{F}=y\mathbf{i} - x\mathbf{j} + z\mathbf{k} とする。次の各問に答えよ。

(1) CCx2+y2=4,z=0x^2 + y^2=4,z=0 で定義される円とする。次に示す C1C_1 および C2C_2 に沿った線積分 C1Fdr\int_{C_1} \mathbf{F} \cdot d\mathbf{r} および C2Fdr\int_{C_2} \mathbf{F} \cdot d\mathbf{r} を求めよ。

\quad (a) C1:CC_1:C 上を点 A(1,3,0)A(1,\sqrt{3},0) から点 B(3,1,0)B(-\sqrt{3},1,0) まで反時計回り向かう曲線

\quad (b) C2:CC_2:C 上を点 A(1,3,0)A(1,\sqrt{3},0) から点 B(3,1,0)B(-\sqrt{3},1,0) まで時計回り向かう曲線 

(2) SS を半球面 x2+y2+z2=4(0z)x^2 + y^2 + z^2 = 4 (0 \le z) と平面 z=0z = 0 で囲まれた領域の境界とする。面積分 S×FdS\int_{S}\nabla \times \mathbf{F} \cdot d\mathbf{S} を求めよ。外向き法線ベクトルを用いよ。

Kai

(1)

(a)

x(t)=2costy(t)=2sintr=2costi+2sintj(π3t5π6)dr=2sint,2cost,0dtFdr=2sint,2cost,z2sint,2cost,0dt=4(sin2t+cos2t)dt=4dtC1Fdr=4π35π6dt=2π\begin{aligned} x(t) &= 2\cos t\\ y(t) &= 2\sin t\\ \mathbf{r} = 2\cos t \mathbf{i} &+ 2\sin t \mathbf{j} \quad (\frac{\pi}{3} \le t \le \frac{5\pi}{6}) \\ d\mathbf{r} = \langle -2&\sin t,2\cos t,0 \rangle dt\\ \mathbf{F} \cdot d\mathbf{r} = \langle 2\sin t,-2\cos t,z \rangle \cdot \langle -2\sin t,2&\cos t,0\rangle dt = -4(\sin ^2t + \cos^2t)dt = -4dt\\ \int_{C_1} \mathbf{F} \cdot d \mathbf{r} = &-4\int_{\frac{\pi}{3}}^{\frac{5\pi}{6}}dt = -2\pi \end{aligned}

(b)

C2Fdr=6π\int_{C_2}\mathbf{F} \cdot d\mathbf{r} = 6\pi

(2)

SS は、半球面 S1:x2+y2+z2=4,z0S_1:x^2+y^2+z^2=4,z\ge 0 と、円盤 S2:x2+y24,z=0S_2:x^2+y^2\le 4, z=0 に分け、境界S1\partial S_1x2+y2=4,z=0x^2 + y^2 = 4,z = 0 で定義される円とする。

Stokes定理を用い、外向きなので反時計回りに境界をパラメータ化表示:

r(t)=(2cost,2sint,0),t[0,2π]\mathbf{r} (t) = (2\cos t, 2\sin t, 0), \, t\in[0,2\pi]

微分すると、

drdt=(2sint,2cost,0),{\mathrm{d} r\over \mathrm{d} t} = (-2\sin t, 2\cos t, 0),

つまり

dr=drdtdt=(2sint,2cost,0)dt.\mathrm{d} r = {\mathrm{d} r\over \mathrm{d} t}\mathrm{d} t = (-2\sin t, 2\cos t, 0)\mathrm{d} t.

ゆえに

S1×FdS=SFdr=02πF(r(t))dr(t)=02π(2sint,2cost,0)(2sint,2cost,0)dt=402πdt=8π\begin{align*} \int_{S_1} \nabla \times \mathbf{F} \cdot \mathrm{d} \mathbf{S} & = \oint_{\partial S} \mathbf{F} \cdot \mathrm{d} \mathbf{r} \\ & = \int_0^{2\pi} \mathbf{F}(\mathbf{r}(t))\cdot \mathrm{d} \mathbf{r}(t) \\ & = \int_0^{2\pi} (2\sin t, -2\cos t, 0)\cdot (-2\sin t, 2\cos t, 0)\mathrm{d} t \\ & = -4\int_{0}^{2\pi} \mathrm{d} t \\ & = -8\pi \end{align*}

S2S_2 に関する面積分を求めるために、F\mathbf{F} の回転を求める。

×F=ijkxyzyxz=0,0,2\nabla \times \mathbf{F} = \begin{vmatrix} \mathbf{i} & \mathbf{j} & \mathbf{k} \\ \frac{\partial}{\partial x} & \frac{\partial}{\partial y} & \frac{\partial}{\partial z} \\ y & -x & z \end{vmatrix} = \langle 0,0,-2 \rangle
S2×FdS=S2×FndS\int_{S_2} \nabla \times \mathbf{F} \cdot d\mathbf{S} = \int_{S_2} \nabla \times \mathbf{F} \cdot \mathbf{n}dS
=S20,0,20,0,1dxdy=\int_{S_2}\langle 0,0,-2\rangle \cdot \langle 0,0,-1\rangle dxdy
=02πdθ022rdr=8π=\int_0^{2\pi}d\theta\int_0^2 2rdr = 8\pi
S×FdS=S1×FdS+S2×FdS=0\int_{S} \nabla \times \mathbf{F} \cdot d\mathbf{S} = \int_{S_1} \nabla \times \mathbf{F} \cdot d\mathbf{S} + \int_{S_2} \nabla \times \mathbf{F} \cdot d \mathbf{S} = 0