跳到主要内容

京都大学 情報学研究科 通信情報システム専攻 2023年8月実施 専門基礎A [A-1]

Author

祭音Myyura (assisted by ChatGPT 5.4 Thinking)

Description

下記のすべての問に答えよ。

(1)

下記の問に答えよ。ただし

z=f(x,y),x=rcosθ,y=rsinθ,r>0z = f(x,y),\quad x = r\cos\theta,\quad y = r\sin\theta,\quad r>0

とする。

(a) 次の式が成り立つことを示せ。

(zx)2+(zy)2=(zr)2+1r2(zθ)2\left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)^2 + \left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)^2 = \left(\frac{\partial z}{\partial r}\right)^2 + \frac1{r^2}\left(\frac{\partial z}{\partial \theta}\right)^2

(b) 次の式が成り立つことを示せ。

2zx2+2zy2=2zr2+1r22zθ2+1rzr\frac{\partial^2 z}{\partial x^2} + \frac{\partial^2 z}{\partial y^2}= \frac{\partial^2 z}{\partial r^2} + \frac1{r^2}\frac{\partial^2 z}{\partial \theta^2} + \frac1{r}\frac{\partial z}{\partial r}

(2)

下記の問に答えよ。ただし,関数 B(p,q)B(p,q)

B(p,q)=01xp1(1x)q1dx(p>0,q>0)B(p,q) = \int_0^1 x^{p-1}(1-x)^{q-1} dx\qquad (p>0,q>0)

で与えられる。

(a) 次の値を求めよ。

B(12,1)B\left(\frac12,1\right)

(b) 次の値を求めよ。

B(12,12)B\left(\frac12,\frac12\right)

(c) 次の式が成り立つことを示せ(p>0,q>1p>0,q>1)。

pB(p,q)=(q1)B(p+1,q1)pB(p,q)=(q-1)B(p+1,q-1)

(3)

下記の問に答えよ。ただし行列 AA

A=[122212221]A= \begin{bmatrix} 1 & 2 & 2\\ 2 & 1 & -2\\ 2 & -2 & 1 \end{bmatrix}

で与えられる。

(a) AA の固有方程式を求めよ。

(b) AA の固有値を求めよ。

(c) AA の固有ベクトルをすべて求めよ。

Kai

(1)

(a)

連鎖律より

zr=zxxr+zyyr=zxcosθ+zysinθ,\frac{\partial z}{\partial r} = \frac{\partial z}{\partial x}\frac{\partial x}{\partial r} +\frac{\partial z}{\partial y}\frac{\partial y}{\partial r} = z_x\cos\theta + z_y\sin\theta,
zθ=zxxθ+zyyθ=zx(rsinθ)+zy(rcosθ)=r(zxsinθ+zycosθ)\frac{\partial z}{\partial \theta} = \frac{\partial z}{\partial x}\frac{\partial x}{\partial \theta} +\frac{\partial z}{\partial y}\frac{\partial y}{\partial \theta} = z_x(-r\sin\theta) + z_y(r\cos\theta) = r(-z_x\sin\theta + z_y\cos\theta)

と書ける(ここで zx=z/xz_x=\partial z/\partial xzy=z/yz_y=\partial z/\partial y)。

したがって

(zr)2=(zxcosθ+zysinθ)2,1r2(zθ)2=(zxsinθ+zycosθ)2.\begin{aligned} \left(\frac{\partial z}{\partial r}\right)^2 &= (z_x\cos\theta + z_y\sin\theta)^2,\\ \frac1{r^2}\left(\frac{\partial z}{\partial \theta}\right)^2 &= (-z_x\sin\theta + z_y\cos\theta)^2. \end{aligned}

2 つを足すと

(zx2+zy2)(cos2θ+sin2θ)+2zxzy(cosθsinθsinθcosθ)=zx2+zy2.(z_x^2+z_y^2)(\cos^2\theta+\sin^2\theta) + 2 z_x z_y (\cos\theta\sin\theta - \sin\theta\cos\theta) = z_x^2+z_y^2.

よって

(zx)2+(zy)2=(zr)2+1r2(zθ)2\left(\frac{\partial z}{\partial x}\right)^2 + \left(\frac{\partial z}{\partial y}\right)^2 = \left(\frac{\partial z}{\partial r}\right)^2 + \frac1{r^2}\left(\frac{\partial z}{\partial \theta}\right)^2

が示される。

(b)

上で求めた

zr=zxcosθ+zysinθ,zθ=r(zxsinθ+zycosθ)z_r = z_x\cos\theta + z_y\sin\theta,\qquad z_\theta = r(-z_x\sin\theta+z_y\cos\theta)

をさらに r,θr,\theta について微分し、

zrr=zxxcos2θ+2zxysinθcosθ+zyysin2θz_{rr} = z_{xx}\cos^2\theta + 2z_{xy}\sin\theta\cos\theta + z_{yy}\sin^2\theta
zθθ=r2(zxxsin2θ2zxysinθcosθ+zyycos2θ)rzrz_{\theta \theta} = r^2(z_{xx} \sin^2 \theta - 2z_{xy} \sin \theta \cos \theta + z_{yy} \cos^2 \theta) - rz_r

整理すると

zxx+zyy=zrr+1rzr+1r2zθθz_{xx}+z_{yy} = z_{rr} + \frac1{r}z_r + \frac1{r^2}z_{\theta\theta}

が得られる(極座標でのラプラシアンの標準公式)。

(2) ベータ関数

(a)

定義より

B(12,1)=01x1/2(1x)0dx=01x1/2dx=[2x1/2]01=2.B\left(\frac12,1\right) = \int_0^1 x^{-1/2}(1-x)^{0}dx = \int_0^1 x^{-1/2}dx = \left[2x^{1/2}\right]_0^1 = 2.

(b)

B(12,12)=01x1/2(1x)1/2,dx.B\left(\frac12,\frac12\right) = \int_0^1 x^{-1/2}(1-x)^{-1/2},dx.

置換 x=sin2tx=\sin^2 t0tπ/20\le t\le\pi/2)を用いると

dx=2sintcostdt,x1/2=(sint)1,(1x)1/2=(cost)1,dx = 2\sin t\cos tdt,\quad x^{-1/2} = (\sin t)^{-1},\quad (1-x)^{-1/2} = (\cos t)^{-1},

より

B(12,12)=0π/22dt=π.B\left(\frac12,\frac12\right) = \int_0^{\pi/2} 2dt = \pi.

(c)

B(p,q)=01xp1(1x)q1dxB(p,q) = \int_0^1 x^{p-1}(1-x)^{q-1}dx

から始める。関数

F(x)=xp(1x)q1F(x)=x^{p}(1-x)^{q-1}

を考えると

F(x)=pxp1(1x)q1(q1)xp(1x)q2.F'(x)=p x^{p-1}(1-x)^{q-1} -(q-1)x^{p}(1-x)^{q-2}.

これを整理して

pxp1(1x)q1=F(x)+(q1)xp(1x)q2.p x^{p-1}(1-x)^{q-1} = F'(x) + (q-1)x^{p}(1-x)^{q-2}.

両辺を 00 から 11 まで積分すると

pB(p,q)=01F(x)dx+(q1)01xp(1x)q2dx.pB(p,q) = \int_0^1 F'(x)dx +(q-1)\int_0^1 x^{p}(1-x)^{q-2}dx.

ここで p>0,q>1p>0,q>1 なので xp(1x)q1x^{p}(1-x)^{q-1} は端点で 00 になり, 01F(x)dx=F(1)F(0)=0\int_0^1 F'(x)dx = F(1)-F(0)=0。したがって

pB(p,q)=(q1)01xp(1x)q2dx=(q1)B(p+1,q1).pB(p,q) = (q-1)\int_0^1 x^{p}(1-x)^{q-2}dx = (q-1)B(p+1,q-1).

(3)

(a)

固有値を λ\lambda とすると固有方程式は

det(λIA)=0.\det(\lambda I - A)=0.

計算すると

det(λIA)=λ33λ29λ+27=(λ3)2(λ+3).\det(\lambda I-A) = \lambda^3-3\lambda^2-9\lambda+27 = (\lambda-3)^2(\lambda+3).

したがって固有方程式は

(λ3)2(λ+3)=0(\lambda-3)^2(\lambda+3)=0

(b)

固有方程式から

λ1=3 (重複度2,λ2=3\lambda_1=3\ (重複度2), \quad \lambda_2=-3

(c)

λ=3\lambda=-3 のとき (A+3I)v=0(A+3I)\mathbf{v}=0 を解くと,例えば

v3=[111](あるいは [1,1,1]Tでもよい) \mathbf{v}_{-3} = \begin{bmatrix}-1\\1\\1\end{bmatrix} \quad(\text{あるいは } [1,-1,-1]^T でもよい)

が得られる。

λ=3\lambda=3 のとき (A3I)v=0(A-3I)\mathbf{v}=0 を解くと,独立な解として

v3(1)=[110],v3(2)=[101] \mathbf{v}_{3}^{(1)} = \begin{bmatrix}1\\1\\0\end{bmatrix},\qquad \mathbf{v}_{3}^{(2)} = \begin{bmatrix}1\\0\\1\end{bmatrix}

をとることができる。

したがって,固有値と対応する固有ベクトルは例えば

λ=3: v[111],\lambda=-3:\ \mathbf{v} \propto \begin{bmatrix}-1\\1\\1\end{bmatrix},
λ=3: v[110], [101]\lambda=3:\ \mathbf{v} \propto \begin{bmatrix}1\\1\\0\end{bmatrix},\ \begin{bmatrix}1\\0\\1\end{bmatrix}

となる。