跳到主要内容

神戸大学 理学研究科 物理学専攻 2022年8月実施 物理 II I

Author

Miyake

Description

3つの量子状態 1,2,3|1\rangle, |2\rangle, |3\rangle が規格直交関係 11=22=33=1\langle1|1\rangle = \langle2|2\rangle = \langle3|3\rangle = 1 および 12=23=13=0\langle1|2\rangle = \langle2|3\rangle = \langle1|3\rangle = 0 を満たしている。 ある定数 ε (>0)\varepsilon\ (> 0) によりハミルトニアンが

H^=ε(32+21+12+23)\hat{H} = -\varepsilon \left( |3\rangle\langle 2| + |2 \rangle \langle 1| + |1 \rangle \langle 2| + |2\rangle\langle 3| \right)

で与えられる系について、以下の問 1~4 に答えなさい。

問1 状態 12(13)\frac{1}{\sqrt{2}} (|1\rangle - |3\rangle) のエネルギー期待値を求めなさい。

問2 定数 aabb により a1+b2+a3a|1\rangle + b|2\rangle + a|3\rangle と表される状態が H^\hat{H} の固有状態である場合に、ba\frac{b}{a} の値と固有エネルギーを求めなさい。

問3 状態 1|1\rangleH^\hat{H} の固有状態の重ね合わせで表しなさい。

問4 時刻 t (0)t\ (\geq 0) の状態を Ψ(t)|\Psi(t)\rangle で表す。 Ψ(0)=1|\Psi(0)\rangle = |1\rangle である場合に、 Ψ(t)=3|\Psi(t)\rangle = -|3\rangle となる tt の最小値を、定数 ε\varepsilon を使って表しなさい。

题目描述

三个量子态 1,2,3|1\rangle,|2\rangle,|3\rangle 满足标准正交关系

11=22=33=1,\langle1|1\rangle =\langle2|2\rangle =\langle3|3\rangle=1,
12=23=13=0.\langle1|2\rangle =\langle2|3\rangle =\langle1|3\rangle=0.

对常数 ε>0\varepsilon>0,系统 Hamiltonian 为

H^=ε(32+21+12+23).\hat H =-\varepsilon \left( |3\rangle\langle2| +|2\rangle\langle1| +|1\rangle\langle2| +|2\rangle\langle3| \right).
  1. 求状态

    12(13)\frac1{\sqrt2}(|1\rangle-|3\rangle)

    的能量期望值。

  2. a1+b2+a3a|1\rangle+b|2\rangle+a|3\rangle

    H^\hat H 的本征态,求 b/ab/a 和相应本征能量。

  3. 把状态 1|1\rangle 表示为 H^\hat H 本征态的线性叠加。

  4. Ψ(t)|\Psi(t)\rangle 表示 t0t\geq0 时的状态。若

    Ψ(0)=1,|\Psi(0)\rangle=|1\rangle,

    求首次满足

    Ψ(t)=3|\Psi(t)\rangle=-|3\rangle

    的时刻,用 ε\varepsilon 表示。

考点

  • 有限维 Hamiltonian 的矩阵表示:在标准正交基中写出三态耦合矩阵并计算期望值。
  • 对称/反对称态与本征分解:利用 1、3 两态交换对称性简化特征值问题。
  • 量子态时间演化:把初态投影到能量本征态并附加相位 eiEt/e^{-iEt/\hbar}
  • 量子态完全转移:比较各能级相位,求从一个基态演化到另一个基态的最短时间。

Kai

問1

H^12(13)=12(ε)(22)=0 \begin{aligned} \hat{H} \frac{1}{\sqrt{2}} \left( | 1 \rangle - | 3 \rangle \right) &= \frac{1}{\sqrt{2}} \cdot (- \varepsilon) \left( | 2 \rangle - | 2 \rangle \right) \\ &= 0 \end{aligned}

なので、求める期待値は 00 である。

問2

H^(a1+b2+a3)=ε(a2+b(3+1)+a2)=ε(b1+2a2+b3) \begin{aligned} \hat{H} \left( a | 1 \rangle + b | 2 \rangle + a | 3 \rangle \right) &= - \varepsilon \left( a | 2 \rangle + b \left( | 3 \rangle + | 1 \rangle \right) + a | 2 \rangle \right) \\ &= - \varepsilon \left( b | 1 \rangle + 2a | 2 \rangle + b | 3 \rangle \right) \end{aligned}

なので、エネルギー固有値を EE とすると

Ea=εb,  Eb=2εa \begin{aligned} E a = - \varepsilon b , \ \ E b = - 2 \varepsilon a \end{aligned}

であり、

ba=±2,  E=εba=2ε     (複合同順)  \begin{aligned} \frac{b}{a} = \pm \sqrt{2} , \ \ E = - \varepsilon \frac{b}{a} = \mp \sqrt{2} \varepsilon \ \ \ \ \text{ (複合同順) } \end{aligned}

を得る。

問3

問 1, 2 より、

φ0=13φ+=1+22+3φ=122+3 \begin{aligned} | \varphi_0 \rangle &= | 1 \rangle - | 3 \rangle \\ | \varphi_+ \rangle &= | 1 \rangle + \sqrt{2} | 2 \rangle + | 3 \rangle \\ | \varphi_- \rangle &= | 1 \rangle - \sqrt{2} | 2 \rangle + | 3 \rangle \end{aligned}

H^\hat{H} の1次独立な固有状態であることがわかる。

2φ0+φ++φ=41 \begin{aligned} 2 | \varphi_0 \rangle + | \varphi_+ \rangle + | \varphi_- \rangle = 4 | 1 \rangle \end{aligned}

なので、

1=14(2φ0+φ++φ) \begin{aligned} | 1 \rangle = \frac{1}{4} \left( 2 | \varphi_0 \rangle + | \varphi_+ \rangle + | \varphi_- \rangle \right) \end{aligned}

と書ける。

問4

φ0,φ+,φ| \varphi_0 \rangle, | \varphi_+ \rangle, | \varphi_- \rangle は、それぞれ H^\hat{H} の固有値 0,2ε,2ε0, - \sqrt{2} \varepsilon, \sqrt{2} \varepsilon に属する固有状態であることを考慮して、

Ψ(t)=14(2φ0+ei2εtφ++ei2εtφ)=14((2+ei2εt+ei2εt)1+2(ei2εtei2εt)2+(2+ei2εt+ei2εt)3)=12((1+cos2εt)1+2isin2εt2+(1+cos2εt)3) \begin{aligned} | \Psi (t) \rangle &= \frac{1}{4} \left( 2 | \varphi_0 \rangle + e^{ i \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar}} | \varphi_+ \rangle + e^{ -i \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar}} | \varphi_- \rangle \right) \\ &= \frac{1}{4} \left( \left( 2 + e^{ i \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar}} + e^{ -i \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar}} \right) | 1 \rangle + \sqrt{2} \left( e^{ i \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar}} - e^{ -i \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar}} \right) | 2 \rangle + \left( -2 + e^{ i \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar}} + e^{ -i \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar}} \right) | 3 \rangle \right) \\ &= \frac{1}{2} \left( \left( 1 + \cos \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar} \right) | 1 \rangle + \sqrt{2} i \sin \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar} | 2 \rangle + \left( -1 + \cos \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar} \right) | 3 \rangle \right) \end{aligned}

がわかる。 よって、 Ψ(t)=3| \Psi(t) \rangle = - | 3 \rangle となる最小の t (>0)t \ ( \gt 0)

2εt=π  t=π2ε \begin{aligned} \frac{\sqrt{2} \varepsilon t}{\hbar} &= \pi \\ \therefore \ \ t &= \frac{\pi \hbar}{\sqrt{2} \varepsilon} \end{aligned}

である。